Patrocinium tego grudniowego Świętego posiada wiele kościołów naszej archidiecezji. Jednym ze starszych kościołów noszących wezwanie św. Mikołaja jest pruchnicki kościół parafialny. W ołtarzu głównym świątyni znajduje się piękny, osiemnastowieczny obraz św. Mikołaja, który w stroju biskupim z mitrą na głowie i pastorałem, daje posag trzem ubogim niewiastom. W namalowanej scenie uczestniczą też, zgodnie z chrześcijańską ikonografią, dzieci kąpiące się w cebrzyku. Św. Mikołaj odznaczał się wielką wrażliwością na ludzką biedę i nieszczęście. Swoją pomoc ofiarował dyskretnie lub anonimowo. Uczestniczył w soborze powszechnym w Nicei w 325 r. W XIII stuleciu pojawił się zwyczaj rozdawania w szkołach noszących imię św. Mikołaja stypendiów i zapomóg, który przekształcił się w zwyczaj ofiarowywania prezentów zwłaszcza najmłodszym.
Pruchnicka parafia pw. św. Mikołaja została założona przez Kostka Słoneczkowicza, syna rycerza zwanego Słoneczkiem z Rozborza, założyciela rodu Pruchnickich między rokiem 1361 a 1397. Na zachowanym dokumencie z 24 czerwca 1397 r. świadkuje proboszcz Pruchnicki, niejaki Bernard (rector ecclesiae), zatem musiała już wówczas istnieć parafia.
Jednym z bardziej znanych potomków Kostka był m.in. Mikołaj Pruchnicki, biskup kamieniecki. Po studiach na Akademii Krakowskiej wybrał stan duchowny. W 1456 r. występuje jako kanonik przemyski, związany jest z otoczeniem króla Kazimierza Jagiellończyka, który za gorliwą służbę nominuje go w 1467 r. na biskupa kamienieckiego (1469 zatwierdzenie papieskie). W 1471 r. wszedł w skład delegacji zmierzającej do Pragi, aby zainstalować na tamtejszym tronie królewicza Władysława. Biskup Mikołaj był głównym celebransem uroczystej Mszy w praskiej katedrze i on dokonał koronacji Władysława Jagiellończyka na króla. Około 1436 r. właściciele miasteczka fundują kamienny, wsparty skarpami, gotycki kościół jednonawowy. Świątynia ulega zniszczeniom w czasie najazdu na miasto Wołochów w 1498 r. Do odrestaurowanego kościoła około 1570 r. dobudowano od południa kaplicę Matki Bożej z renesansowym nakryciem. W 1536 r. połowa miasteczka znalazła się - jako posag Anny Pruchnickiej - w rękach sędziego ziemskiego krakowskiego Jana Odrowąża Pieniążka. Obecnie nie znajduje potwierdzenia teza, że Odrowąż-Pieniążek zamienił kościół parafialny na zbór. Zwrócił się on co prawda ku protestantyzmowi, lecz nie z pobudek religijnych, ale z zachłanności i osobistych animozji. Kiedy drugi ze współwłaścicieli miasta - Stanisław Broniowski był na sejmie przygotowującym unię lubelską w lutym 1569 r., zajął jedynie szpitalny kościółek Świętego Krzyża, zaś świątynię parafialną sprofanował (wyrzucając ołtarz główny i cyborium). Zabronił także swoim poddanym jakichkolwiek świadczeń na rzecz duchownych. Te zaburzenia religijne w Pruchniku trwały w latach 1569-75. Bardzo prawdopodobne, że po śmierci Anny Pieniążkowej w 1607 r., jej synowie dobudowali do świątyni kaplicę pod wezwaniem św. Anny (dawniej przypuszczano, że wzniesiono ją w XV wieku). W niedostępnych dzisiaj kryptach spoczęli Gałeccy i Rykowscy. Wobec nękających miasteczko i kościół najazdów tatarskich postanowiono otoczyć świątynię murem obronnym. W 1636 r. miał miejsce groźny pożar kościoła, kiedy to spaleniu uległy dachy. Proboszcz ks. Jan Lipowicz odrestaurowuje świątynię, odnawia dachy i od zachodu dobudowuje wieżę. Niebawem też świątynia w Pruchniku zyskuje rangę prepozytury, oto bowiem w 1640 r. Anna z Konar Gorajska funduje przy kościele kolegium czterech mansjonarzy i zapisuje na ten cel sumę 640 złotych na wsi Siennów. Fundację tę zatwierdził biskup przemyski Piotr Gembicki 5 maja 1641 r. W pobliżu kościoła, w latach pięćdziesiątych XVII stulecia powstał szpitalik-przytulisko dla ubogich.
Bp Jan Dębski ponownie konsekrował świątynię w 1684 r. i w takim mniej więcej stanie przetrwała ona do dzisiaj.
Gdy z proboszczem ks. Kazimierzem Trelką wchodzimy, przez piękną osiemnastowieczną bramę, do tej niewielkiej, jednonawowej świątyni, naszą uwagę przykuwa piękna późnogotycka Grupa Pasji na belce tęczowej. W prezbiterium znajduje się ołtarz z 1770 r. ze wspomnianym obrazem patrona świątyni. Po bokach równie piękne figury Ewangelistów. Pod prezbiterium świątyni ongiś grzebano proboszczów pruchnickich. Ostatni proboszcz pruchnickiej parafii został tutaj pochowany w 1798 r., a był nim ks. Tomasz Brzezicki. Na ścianie prezbiterium znajdujemy szesnastowieczne epitafium rodziny Broniowskich, Marcina i Stanisława, dworzan i współpracowników dwóch ostatnich Jagiellonów. W 1975 r. na ścianach kościoła odkryto renesansowy zacheuszek, pamiątkę po konsekracji kościoła, pochodzący z lat sześćdziesiątych XVI wieku.
Z inicjatywy księdza proboszcza, w 1994 r. w zabytkowej dziewiętnastowiecznej organistówce powstało Muzeum Parafialne. Zgromadzone w nim eksponaty obejmują książki i czasopisma (najstarsze z XVIII wieku), przedmioty gospodarstwa domowego oraz te związane z osobą bł. Bronisława Markiewicza, który urodził się w Pruchniku w 1842 r. (m.in. jego sutanna czy też własnoręcznie pisany testament oraz statut Zgromadzenia św. Michała Archanioła).