Ukazała się w końcu 2012 r. książka „Miejsca pamięci powstania styczniowego w województwie lubelskim” autorstwa dwóch regionalistów z Towarzystwa Przyjaciół Fajsławic: Adama Polskiego i Andrzeja Kasprzaka. To drugie już wydanie tej cennej pozycji (pierwsze ukazało się w 2006 r.). Obecne jest poszerzone i uzupełnione. Warto pochylić się nad mrówczym trudem autorów, zwłaszcza, że i na naszej zamojskiej ziemi nie brak śladów tego patriotycznego czynu. Bitwy pod Panasówką, Kobylanką czy Krasnobrodem na trwałe zapisały się w historii naszego kraju i regionu. Świadkami tamtych wydarzeń są także zagubione, często bezimienne mogiły, jak ta w Pniakach Gdeszyńskich, zaś symbolami pamięci o nich liczne pomniki, krzyże i inne upamiętnienia znajdujące się w wielu miejscowościach Zamojszczyzny.

Na terenie całego województwa autorzy zinwentaryzowali 145 takich miejsc (cmentarzy powstańczych, mogił, innych pomników), w tym: 14 cmentarzy powstańczych, 85 mogił zbiorowych, 9 pojedynczych i 37 innych ważnych miejsc. Wynik to niebagatelny, wziąwszy pod uwagę, że wszystkich bitew, potyczek i starć w całym powstaniu było 1229, zaś na terenie naszego obecnego województwa - 224.

Publikacja zawiera także skrupulatnie obliczoną, na podstawie parafialnych ksiąg zgonów, liczbę powstańców, którzy zginęli lub zmarli od ran na terenie obecnego województwa lubelskiego. W tym celu współautor książki - Andrzej Kasprzak - dokonał przeglądu ksiąg ze 185 parafii. Liczbę powstańców, którzy zginęli lub zmarli w czasie powstania na naszym terenie, ocenia na 1016 osób. W bez mała 400 przypadkach (397) ustalił ich nazwiska. Swoją pracę Andrzej Kasprzak podsumowuje: „Ten smutny rejestr części z nich przywrócił imiona i nazwiska, a to oznacza wykonanie ciążącego na badaczach styczniowej insurekcji obowiązku”. Rzec można, że autor dokonał swego rodzaju wskrzeszenia tych wszystkich „szewców z Rzeszowa”, „kominiarzy z Modliborzyc”, „czeladników bednarskich z Lubartowa”, którzy, mając niekiedy zaledwie kilkanaście lat, dla ojczyzny złożyli ofiarę najwyższą - własne życie.

Książka uzupełniona jest 180 fotografiami wszystkich zinwentaryzowanych miejsc. Jednak nie tylko inwentaryzacja była celem tej benedyktyńskiej pracy. W przedmowie Adam Polski pisze: „Wszystkim czytelnikom tego wydawnictwa, a szczególnie tym najmłodszym życzę, aby znajdowali w sobie codziennie taką wiarę, taką miłość do Ojczyzny - Polski jak przywoływani w niej, pragnący jej odrodzenia, Powstańcy Styczniowi”.

Praca fajsławickich społeczników zasługuje na najwyższe uznanie i wdzięczność każdego, kto ma w sobie choć okruch patriotyzmu. Powinna też znaleźć się na półce każdego mieszkańca naszego regionu. Może też stanowić swoisty przewodnik dla wszystkich, którzy zechcą odwiedzić powstaniowe miejsca w naszym regionie.

„W roku obchodów 150-rocznicy Powstania Styczniowego - pisze Adam Polski - naszego największego, choć przegranego zrywu narodowego, nie zapominajmy o tych Synach Naszej Ojczyzny, którzy dla jej wyzwolenia z jarzma rosyjskiej niewoli, złożyli w ofierze swój dar największy - swoje życie. Módlmy się żarliwiej za nich, ofiarowujmy w ich intencji okolicznościowe Msze Święte, prosząc najpokorniej Naszego Pana Boga Stwórcę i Dawcę Życia - aby zechciał przyjąć ich do Siebie, dał im życie wieczne”.

Niech zatem będzie nas stać w tym roku na coś więcej niż tylko krytykanckie marudzenie, że to kolejny przegrany zryw, marnowanie ludzi i sił narodowych itd. Oddajmy cześć tym, którzy mieli więcej odwagi niż my.