O bogactwie Kościoła z upodobaniem piszą antykościelni publicyści, kreując pewien stereotyp, który im oraz ich mocodawcom służy do odwrócenia uwagi od prawdziwych przyczyn niezadowolenia i frustracji społecznych. Już na wstępie warto podkreślić, że Kościół to nie tylko biskupi i księża, ale wszyscy ochrzczeni i wyznający tę samą wiarę. Aby realizować swoją nadprzyrodzoną i doczesną misję, Kościół musi mieć odpowiednie środki materialne proporcjonalne do celów i zadań tej misji. Gromadzenie odpowiednich środków materialnych wiąże się z odpowiedzialnością wszystkich wiernych za sprawy misji Kościoła, a więc za sprawy ewangelizacji, posługę charytatywną itp. Czy Kościół polski jest bogaty? Z danych opublikowanych przez KAI wynika, że sytuacja materialna naszego Kościoła nie jest zbyt dobra. Roczny budżet Kościoła katolickiego w Polsce przekracza 2 mld zł. Dla porównania jest on 20 razy mniejszy niż budżet Kościoła w Niemczech, 5 razy mniejszy niż Kościoła we Włoszech, niższy niż budżet Kościoła w Czechach i Słowacji. Dla porównania z podmiotami komercyjnymi budżet Kościoła w Polsce jest 40 razy mniejszy niż budżet PKN Orlen SA. W porównaniu z sytuacją w innych krajach Kościół w Polsce należy do najuboższych w Europie i swoją misję może pełnić dzięki ofiarności oraz stosunkowo wysokiemu poziomowi religijności wiernych.

Jaki jest budżet Kościoła?

Budżet Kościoła w Polsce w 80 proc. opiera się na dobrowolnych ofiarach wiernych. Na te ofiary składają się: niedzielne tace, ofiary związane z posługą sakramentów (chrzty, śluby, pogrzeby), składki związane z realizacją określonych inwestycji itp. Ze względu na kryzys i zubożenie społeczeństwa, emigrację zarobkową, środki systematycznie się zmniejszają. To powoduje, że coraz trudniejsze jest pokrywanie bieżącej działalności i inwestycje. Roczne przychody przeciętnej parafii wahają się od 40-400 tys. zł. Tymczasem samo ogrzewanie świątyni przekracza 80 tys. zł. Do tego dochodzą nieuniknione wydatki na konserwacje, remonty, utrzymanie cmentarza, wywóz śmieci, wodę, pensje pracowników, podatki, ubezpieczenia, itp. O ile w diecezjach Polski południowej i wschodniej ze względu na wyższy stan praktyk sytuacja jest korzystniejsza, mniej zasobne okazują się rejony Polski centralnej, natomiast najtrudniejsza sytuacja jest na obszarze Polski północno-wschodniej i zachodniej. Z przeprowadzonych z duszpasterzami rozmów wynika, że na stan praktyk i poziom ofiarności wpływają m.in. starzenie się ludności, emigracja zarówno z parafii miejskich, jak i wiejskich, bezrobocie itp.

Na licznych obszarach wiejskich pozostają jedynie emeryci utrzymujący się z niewielkiej KRUS-owskiej renty. Jak twierdzą autorzy opracowania KAI-u, wyraźny kryzys polskiej wsi, która zawsze była silnym zapleczem katolicyzmu, uderza także silnie w materialne podstawy Kościoła. Wbrew mitom rozsiewanym przez antykościelne pisma, pensje księży są zróżnicowane od kilkuset do 2,5 tys. zł, a więc poniżej tzw. średniej krajowej. Jeśli chodzi o ofiary, to przeciętna ofiara na tacę wynosi ok. 1 zł. Warto zauważyć, że ofiarę na tacę składa często co 3-5 osoba z obecnych w kościele. Intencje mszalne wynoszą od 20 do 50 zł, jednak nie w każdej parafii są intencje dla wszystkich księży. Ofiary składane z okazji chrztu wynoszą ok. 100 zł, z okazji ślubu ok. 500 zł. Jak zaznaczyłem, ofiary wiernych stanowią 80 proc. budżetu Kościoła. Dochody z działalności gospodarczej i dzierżaw stanowią kilkadziesiąt milionów złotych. Darowizny od podmiotów prawnych na cele kultu religijnego wyniosły w świetle danych Ministerstwa Finansów za 2010 r. - 29 mln 609 tys. zł, na działalność charytatywno-opiekuńczą: 2 mln 791 tys. zł. Natomiast darowizny od osób fizycznych w 2009 r. wyniosły 83 mln zł. Ponadto ze środków publicznych państwo przeznacza rocznie (dane z 2011 r.) 492 mln 615 tys. zł na dofinansowanie instytucji kościelnych w Polsce.

Komu i czemu służą dobra materialne Kościoła?

Z ofiar (80 proc.) oraz z innych środków (20 proc), Kościół w Polsce musi utrzymać w odpowiednim stanie: kilkanaście tysięcy kościołów, kilkadziesiąt tysięcy budynków, seminaria diecezjalne i zakonne oraz wszelkie inne urządzenia i instytucje, które są niezbędne do wykonywania jego misji. Warto zaznaczyć, że sam tylko wkład Kościoła w świadczenia charytatywne na rzecz społeczeństwa przekracza pół miliarda złotych. Jak powstało „bogactwo” Kościoła? Na to złożyła się praca wieków. W pierwszych wiekach chrześcijaństwa powstał system zarządzania dobrami kościelnymi, które były przeznaczone na cele kultu i dobroczynności. Majątek ten powstawał na drodze zapisów testamentalnych. Ten majątek kościelny stanowił wielką pokusę dla wielkich tego świata. Pierwszy zabór nastąpił w czasach reformacji, gdy w krajach protestanckich likwidowano klasztory i zagarniano ich dobra. Kolejne etapy to rewolucja francuska, XIX-wieczna sekularyzacja w różnych krajach Europy. W Polsce w 1948 r. została przeprowadzona likwidacja dzieł charytatywnych Kościoła. W 1950 r. zabrano Kościołowi od 90 do 155 tys. hektarów ziemi, 4 tys. budynków, ograniczając działalność Kościoła do kultu i pracy duszpasterskiej. W 1989 r. powstała Komisja Majątkowa, w rezultacie jej prac zwrócono Kościołowi ok. 65 tys. ha ziemi, 143,5 mln zł oraz 400 budynków. Wszystko to stanowiło około 30 proc. zabranych dóbr. Mimo to trwa akcja propagandowa środowisk nieprzyjaznych Kościołowi. Zwrot tych dóbr umożliwia wspólnocie Kościoła powrót do posługi na rzecz społeczeństwa na polu edukacyjnym, charytatywnym, medycznym, wychowawczym. Jednak ceną jest powracająca fala mitu o bogactwach Kościoła.