Przez wiele lat komunistycznego zniewolenia kazano nam o tym święcie zapomnieć. Starannie wymazywano z podręczników szkolnych pamięć o pierwszej w Europie i drugiej na świecie Konstytucji, uchwalonej przez Sejm Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w dramatycznych warunkach zamachu stanu 3 maja 1791 r. Wprawdzie wspominano o niej, ale najczęściej marginalnie, podkreślając nie jej rzeczywiste znaczenie, ale właśnie okoliczności uchwalenia tego aktu, kiedy to zwolennicy reform wykorzystali nieobecność posłów opozycyjnych, aby przyjąć Ustawę Rządową. Konstytucję przyjęto bez głosowania, co też zarzucali oponenci. Poza tym przekonywano, że tak naprawdę to znaczenia wielkiego ten akt nie ma, bo przecież przetrwał zaledwie 15 miesięcy. Nie ma się czym ekscytować, a już tym bardziej świętować, zwłaszcza że rocznica uchwalenia Konstytucji przypadała w dniu poświęconym Matce Bożej Królowej Polski, a takich świąt ateistyczny światopogląd przecież nie dopuszczał. Flagi musiały zniknąć przed 3 maja, ponieważ można się było narazić na poważne konsekwencje i różnorodne sankcje.

Mimo to wciąż żywa pamięć o tym desperackim akcie uregulowania prawa w Polsce - znajdującej się już po jednym rozbiorze i tuż przed kolejnym - przetrwała wieki. Dawała siły, gdy Polska na ponad sto lat zniknęła z map świata, pozwalała wierzyć wbrew wszystkiemu, nawet wbrew nadziei. Entuzjastyczne słowa zawarte w uniwersale z 7 maja 1791 r., wydanym przez marszałków sejmowych, wprowadzające Konstytucję, mówiły same za siebie: „Ojczyzna nasza jest już ocalona. Swobody nasze zabezpieczone. Jesteśmy odtąd narodem wolnym i niepodległym. Opadły pęta niewoli i nierządu”.

(…)

W Zamościu uroczystości trzeciomajowe poprzedził Dzień Flagi 2 maja. Jako że my, Polacy, swoich barw narodowych się nie wstydzimy, niemal we wszystkich domach pojawiły się flagi bądź biało-czerwone wstęgi. W 222. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja odbyła się uroczysta sesja Rady Miasta, na której troje internowanych z Zamościa: Maria Lewkowicz, Jerzy Adamczyk i Ryszard Wichorowski, zostało odznaczonych krzyżami „Solidarności”. W dalszej części sesji okolicznościowy referat wygłosiła dr Justyna Misiągiewicz - wykładowca Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Zamościu. Przedmiotem referatu był wpływ, jaki Konstytucja wywarła na prawodawstwo Unii Europejskiej. Cel i przesłanie odczytu doprawdy chwalebne, jednakże dowód w postaci wyrwanych z kontekstu kilku artykułów Konstytucji i Karty Praw Podstawowych wydaje się być stanowczo przesadzony, co też stwierdziło wielu uczestników sesji. Szukanie analogii między Konstytucją, która przyznawała wprawdzie swobodę wyznania, ale katolicyzm uznawała za religię panującą, z dokumentem, który w wielu swoich postanowieniach stoi w opozycji z zasadami katolicyzmu, jest z gruntu błędne. Karta Swobód Podstawowych podpisana w grudniu 2007 r., spotkała się nie tylko w naszym kraju z różnym odbiorem. Rząd Jarosława Kaczyńskiego, podobnie jak rządy Wielkiej Brytanii i Czech, zdecydował o nie podpisywaniu Karty. Swoją decyzję uzasadniając chęcią zapobieżenia „jakimkolwiek interpretacjom prawa przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, które doprowadziłyby do zmiany definicji rodziny i przymuszały państwo polskie do uznania małżeństw homoseksualnych”. Wypada wobec tego zadać sobie pytanie, dlaczego usiłuje się nas przekonać o rzeczach bardzo wątpliwych, te prawdziwe i oczywiste pomijając milczeniem.

Po zakończeniu sesji uroczystości przeniosły się na płytę Rynku Wielkiego, gdzie ceremoniał wojskowy rozpoczął dalszą część obchodów. Przemawiający w ich trakcie prezydent miasta Marcin Zamoyski, podobnie jak wcześniej prelegentka w ratuszu, przybliżył okoliczności uchwalenia Konstytucji 3 Maja, szczególną uwagę zwracając na wykorzystanie nieobecności posłów opozycyjnych, protesty, z jakimi Ustawa Rządowa spotykała się od chwili uchwalenia, krótki czas jej obowiązywania itd. Defilada jednostek wojskowych, służb mundurowych, licznych pocztów sztandarowych i Szwadronu Zamojskiego zakończyła część oficjalną obchodów, po których ich uczestnicy mogli wziąć udział we Mszy św. w intencji ojczyzny w zamojskiej katedrze.