Główne uroczystości rozpoczęła wieczorna procesja z kopią figurki Matki Bożej Fatimskiej. Od kościoła Rozesłania Świętych Apostołów aż do bazyliki Mariackiej poprowadził ją ks. Józef Piłat. Przez całą drogę wierni wraz z organistą Romualdem Turowskim śpiewali religijne pieśni, rozświetlając jednocześnie płomieniami pochodni i świec drogę Matce Bożej niesionej przez członków Bractwa Świętego Krzyża. W procesji uczestniczyli też harcerze i harcerki z drużyn działających przy chełmskich parafiach.

Chełmska kapituła

Mszę św. odpustową, sprawowaną pod przewodnictwem abp. Stanisława Budzika, poprzedziły wydarzenia związane z działającą przy chełmskiej kolegiacie kapitułą. Najpierw proboszcz ks. prał. Tadeusz Kądziołka poinformował, że lutowy odpust rozpoczyna obchody rocznicy 250-lecia koronacji obrazu Matki Bożej Chełmskiej. – Ta Eucharystia jest radosnym dziękczynieniem za obecność naszego cudownego obrazu od kilku wieków na tej Górze Chełmskiej. Dziękuję wszystkim, którzy są tutaj, aby uwielbiać Boga przez obecność Maryi – mówił ks. Kądziołka.

Następnie abp Stanisław Budzik odczytał dekret mianujący nowym dziekanem chełmskiej kapituły ks. prał. Tadeusza Kądziołkę. Dokonał też kanonicznej instalacji nowego dziekana. Obecny na uroczystości poprzedni dziekan, emerytowany ks. inf. Kazimierz Bownik, decyzją Księdza Arcybiskupa został mianowany penitencjarzem. Metropolita mianował też czterech nowych kanoników gremialnych Chełmskiej Kapituły Kolegiackiej. Zostali nimi: ks. Stanisław Furlepa, ks. Wojciech Jaroszyński, ks. Stanisław Koproń i ks. Andrzej Pyter. W skład kapituł katedralnej i konkatedralnej wchodzi po 12 kanoników gremialnych i dodatkowo kanonicy honorowi. Liczba kanoników gremialnych jest stała i zastrzeżona. Kanonikiem jest się dożywotnio, zaś kolejnych nominacji biskup diecezjalny udziela tylko wówczas, gdy następuje wakat.

Po obrzędzie wprowadzenia na urząd nowych kanoników gremialnych, abp Budzik wraz z nimi odprawił odpustową Mszę św.

W homilii nawiązał do roli, jaką pełni kapituła kolegiacka. Przypomniał, że kapituła ma dbać o to, by w świątyni Liturgia odbywała się na najwyższym poziomie, szczególnie przy ważnych uroczystościach. – Oczekujemy, by kanonicy pomogli przygotować uroczystość jak najpiękniej, by uświetniali dziękczynienie i uwielbienie Boga – mówił Ksiądz Arcybiskup.

Maryjny jubileusz

Podczas uroczystości abp Stanisław Budzik z radością podkreślał, że w 2015 r. oczy całej archidiecezji są zwrócone na Chełm, ku pięknej świątyni Matki Bożej czczonej na Górze Chełmskiej od niemal tysiąca lat przez prawosławnych, grekokatolików i katolików rzymskich. Wyrazem wierności i oddania ludu ziemi chełmskiej do swojej Cudownej Matki była uroczysta koronacja Jej obrazu w 1765 r. Metropolita zapowiedział, że główne uroczystości jubileuszowe 250-lecia koronacji obrazu odbędą się w Chełmie 8 września, podczas dorocznego odpustu. Weźmie w nich udział wielu gości, m.in. prymas Polski abp Wojciech Polak i greckokatolicki metropolita abp Jan Martyniak z Przemyśla. Rocznicowe uroczystości będą poprzedzone obecnością Krzyża Światowych Dni Młodzieży w dniach 3-5 września.

Przygotowania do koronacji ikony Matki Bożej Chełmskiej zostały rozpoczęte jeszcze w 1738 r., gdy przez uczestników sejmiku (m.in. Michała Potockiego, Karola Sapiehę i Jana Zamojskiego) został podpisany list do papieża Klemensa XII. Do koronacji wówczas nie doszło z powodu śmierci papieża. Na koronację obrazu zgodę wydał kolejny papież, Klemens XIII. Wydarzenie to zapowiedział bp Maksymilian Ryłło, wyznaczając na datę koronacji 15 września 1765 r. Samą uroczystość opisał tak: „Wielki Ołtarz cały był ubrany i karmazynowym aksamitem z galonami złotem i franclami takoż złotemi, gdzie tron i baldachim bogato był wystawiony, pod którym Obraz Matki Boskiej ulokowano, między rzęsistym światłem z jarzących świec na liktarzach srebrnych. Przy kaplicy nawy bocznej umieszczono sześć obrazów, na których przedniejsze cuda Matki Boskiej przy tutejszym obrazie oświadczone były” (m.in. uratowanie Chełma od Tatarów i zwycięstwo pod Beresteczkiem, czy metropolita Rusi Izydor, który ogłosił zjednoczenie Kościoła greckiego z katolickim i odprawiał Mszę św. w chełmskiej katedrze przed cudownym obrazem).

Z opisów można dowiedzieć się, że koronę dla Matki Bożej niosła do chełmskiej katedry Anna Rzewuska – wojewodzina wołyńska, a dla Jezusa Zuzanna z Rzewuskich Ledóchowska – kasztelanowa wołyńska. Koronacji dokonał greckokatolicki smoleński abp Herakliusz Lisański. Jak zanotował bp Ryłło, „po Mszy św. podług przepisania ceremoniału rzymskiego koronacja obrazu cudownego Matki Boskiej nastąpiła, po odprawionych modlitwach zaczęto śpiewać Te Deum Laudamus przy nieustannym armat przez altylerję po wałach zamku tutejszego rozstawiona odgłosie; rozdawane były metale Matki Boskiej złote, srebrne, mosiężne i cynowe, tudzież obrazy na różnych materiałach i na papierze wybijane większej i mniejszej miary. Potem odbyła się procesja, w której prześwietni ziemianie chełmscy za wspaniałym tjatrum bogatemi materjami przybranym, pod baldachimem obraz Matki Boskiej nieśli w procesyi, rzęsistym światłem z jarzących świec otoczony”.

Zachowane ryciny Teodora Rakowieckiego z 1780 r. pokazują, jak wyglądały uroczystości koronacyjne. Są na nich specjalnie wybudowane cztery bramy triumfalne, fajerwerki i fasada nowej katedry. Miedzioryty zostały dołączone do wydanej w Berdyczowie w 1780 r. historii cudownej ikony pióra bp. Maksymiliana Ryłły. Książkę o koronacji wydali również bazylianie w Wilnie w 1765 r.