KS. MAREK ŁUCZAK: – Księże Arcybiskupie, był w Europie czas, kiedy uniwersytety były wybrakowane bez teologii...

ABP MAREK JĘDRASZEWSKI: – Nie było nawet uniwersytetu bez teologii. Najlepiej potwierdzają to dzieje Uniwersytetu Jagiellońskiego, który początkowo był „zaledwie” Akademią Krakowską właśnie dlatego, że nie było na niej wydziału teologii...

– Dzisiaj jest tendencja odwrotna. Niektóre uniwersytety uciekają od teologii. Czym to wytłumaczyć?

– Pod tym względem Rewolucja Francuska z 1789 r. jest niewątpliwie ważną cezurą czasową, ale właściwie cały XVIII wiek bardzo konsekwentnie zmierzał do tego, żeby wypchnąć teologię z tego ogromnego obszaru ludzkiego poznania, który nazywamy nauką. Nie we wszystkich krajach to przebiegało z równym natężeniem. Wystarczy przywołać chociażby doświadczenie Niemiec, gdzie na uniwersytetach były i są wydziały teologiczne. Prawdą jest jednak to, że Kant ze swoją „Krytyką czystego rozumu” doprowadził do podważenia naukowości metafizyki i teologii. Na skutek Kantowskiej „Krytyki” okazało się, że na miano nauki zasługują jedynie nauki matematyczno-przyrodnicze. Nawet nauki humanistyczne musiały z dość dużym trudem szukać uzasadnienia, że na to miano zasługują. Przy tego typu nastawieniu w wielu miejscach Europy trudno było sobie wyobrazić, aby na uniwersytecie mogło się jeszcze znaleźć miejsce dla teologii. Po 1989 r. w Polsce to się zmieniło. Na kilku znaczących polskich uniwersytetach powstały wydziały teologiczne. Ciągle jednak mamy do czynienia z pewnym paradoksem: z jednej strony istnieją te wydziały, a jej członkowie z ich stopniami i tytułami naukowymi są traktowani jako pełnoprawni ludzie nauki, natomiast z drugiej strony ministerstwo edukacji nie chce zgodzić się na to, żeby uczniowie liceów mogli sobie wybrać nauczanie religii jako przedmiot maturalny, którego zdanie otwierałoby drogę do studiowania na wydziałach teologicznych. Za wszelką cenę pragnie się wtłoczyć do umysłów młodzieży stary schemat, że teologia to nie nauka.

– Ale czy ludzie nie mają też pewnego przekonania, że chodzi o swego rodzaju rząd dusz: im mniej chrześcijaństwa w wyższej szkole, tym mniejsza szansa, że stanie się ono powabem dla młodych ludzi?

– Można na to patrzeć i w tych kategoriach, choć nie byłoby dobrze tego problemu generalizować. Wiele tu zależy od poszczególnych uczelni i wchodzących w jej skład wydziałów. Pod koniec XIX wieku, na przykład, czerpano argumenty na rzecz ateizmu, a więc także przeciwko teologii, głównie z tego, co na temat człowieka i świata oferowały nauki przyrodnicze: biologia, fizyka, chemia. Tymczasem ta sytuacja zmieniła się radykalnie. Kiedy w 1998 r. na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu toczyła się batalia o utworzenie na nim Wydziału Teologicznego, największymi zwolennikami tego projektu byli przedstawiciele Wydziału Fizyki, a największymi przeciwnikami przedstawiciele nauk filozoficznych. To prawda, obecnie obserwujemy wyraźne zderzenie kulturowe polegające na programowym zwalczaniu chrześcijaństwa i usuwania go z przestrzeni publicznej pewnych państw zachodnioeuropejskich. Problem polega na tym, że podważono paradygmat obiektywnej prawdy, w konsekwencji czego mamy do czynienia z dyktaturą subiektywizmu i relatywizmu. Tym bardziej podważa się istnienie nauki objawionej. Tymczasem my głosimy Chrystusa, który jest obiektywną prawdą, ale nie dlatego, że tę prawdę sobie wymyśliliśmy, ale dlatego, że ona została nam – jak wierzymy – objawiona. Co więcej, właśnie ta prawda stanowi najważniejszy klucz do zrozumienia wielkości człowieka i jego transcendentnego powołania. Ale tego za wszelką cenę nie chcą uznać zwolennicy laickości, którzy filozoficzne fundamenty dla swej ideologii czerpią z materializmu, przyjętego przez nich mniej lub bardziej otwarcie jako dogmat nad dogmatami.