Biblioteka Wyższego Seminarium Duchownego jest najbardziej leciwym księgozbiorem w Warszawie. Za kilkanaście lat będzie świętować jubileusz 350-lecia swojego istnienia. A więc jest dużo starsza zarówno od Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego, jak i od Biblioteki Narodowej. Jej księgozbiór liczy 280 tys. woluminów, a jej największym skarbem jest zbiór 60 tys. starych druków, ocalałych z pożogi wojennej i Powstania Warszawskiego. Tu również znajduje się Biblioteka Patrystyczna, która jest jedną z najlepszych w Europie.

– Doskonale wiemy, że mamy wielki skarb, ale niestety jest on trudno dostępny dla mieszkańców stolicy. Również warunki, w których przechowywane są kilkusetletnie księgi urągają standardom XXI wieku. Nowy budynek jest więc niezbędny – mówi ks. Leszek Kwiatkowski, który zajmuje się inwestycjami w seminarium.

Obecnie księgozbiór znajduje się w kilku miejscach m.in. w archiwum domu rekolekcyjnego na Bielanach oraz w seminaryjnych piwnicach. Prowizoryczna lokalizacja biblioteki powoduje, że zbiory są trudno dostępne dla bibliofilów, ale przede wszystkim niszczeją na skutek wilgoci.

Nowy standard

Rozbudowa gmachu seminarium planowana była już dawno. Pod koniec 2014 r. powstał pierwszy projekt budowy gmachu biblioteki. Niestety podniosły się głosy protestów ruchów miejskich i warszawskich stowarzyszeń konserwatorskich. Największym zarzutem wówczas podnoszonym był brak konsultacji ze środowiskiem architektów i historyków, a przecież Skarpa Wiślana jest unikalną przestrzenią zabytkowej Warszawy.

Archidiecezja warszawska nie chce niczego budować na siłę. Kard. Kazimierz Nycz postanowił więc zorganizować szerokie konsultacje i warsztaty, na które zostały zaproszone wszystkie zainteresowane środowiska – od architektów, urbanistów i historyków sztuki, po konserwatorów zabytków i varsavianistów. Jego zdaniem trudnym i „zaminowanym” terenem jest Skarpa Wiślana, na tyłach warszawskiego seminarium. Dlatego trzeba znaleźć taki projekt, który nie będzie budził kontrowersji. – To, co zostało wypracowane w czasie trzech dni warsztatów jest ważnym osiągnięciem nie tylko dla Kościoła, ale dla Warszawy i wszystkich, którzy kształtują przestrzeń miasta – podkreśla kard. Kazimierz Nycz.

Kilkudziesięciu ekspertów, którzy wzięli udział w warsztatach organizowanych przez Kościół, nie kryło swojego zadowolenia. – To ewenement. Zwykle obserwujemy deweloperskie przepychanki. Tu mamy powiew kultury w działaniach inwestorów – podkreśla architekt dr Krzysztof Domaradzki, który brał udział w warsztatach. – Ksiądz Kardynał stworzył pewnego rodzaju standard, który powinien być stosowany przy wszystkich ważnych działaniach w przestrzeni zabytkowej w mieście – dodaje architekt i konserwator Maria Wojtysiak z Towarzystwa Opieki nad Zabytkami.

Kiedy budowa?

Na zlecenie Metropolitalnej Kurii Warszawskiej powstały trzy warianty projektu budynku biblioteki. Uczestnikom warsztatów najbardziej przypadła do gustu koncepcja, która się wtapia w skarpę i nie naruszy historycznego ładu przestrzennego. Budynek najprawdopodobniej zostanie przykryty zielenią urządzoną na płaskich dachach. W najniżej położonej części przewidziane jest ulokowanie czytelni i archiwum archidiecezji, a wyżej byłaby biblioteka seminaryjna i sala wielofunkcyjna. – Teraz korzystający z naszej biblioteki muszą przejść przez furtę, co ogranicza dostępność księgozbioru, jak i zaburza pracę wychowawczą z alumnami. Musimy bowiem pamiętać, że seminarium nie jest to zwyczajna szkoła wyższa – tłumaczy ks. Leszek Kwiatkowski.

Nowy projekt zakłada, że biblioteka będzie dostępna dla mieszkańców stolicy. Wejście do wnętrza będzie znajdowało się u podnóża skarpy od ul. Furmańskiej. – Dzięki temu czytelnicy nie będą musieli przechodzić przez seminarium tylko od razu znajdą się w bibliotece – mówi ks. Kwiatkowski.

Dzięki temu Warszawa zyska nową instytucję kultury, która obok pobliskiego gmachu BUW i Centrum Nauki Kopernik stanie się jedną z wizytówek Powiśla. Kiedy ruszy budowa? – Chcielibyśmy rozpocząć budowę w 2017 r. Jednak musimy pozyskać fundusze, bo ani seminarium, ani archidiecezja nie udźwignie takiego ciężaru finansowego – dodaje ks. Kwiatkowski.