Reklama

Renesans ikony

Dodaj nasz portal do preferowanych źródeł Google
Artykuły z niedziela.pl będą pojawiać się częściej w Twoich wynikach wyszukiwania

Fiodor Dostojewski mówił, że piękno zbawi świat. Tego typu połączenie pojęć – z jednej strony estetycznych, z drugiej religijnych – stanowi dziś rzadkość. A jednak właśnie taką syntezą pozostaje sztuka tworzenia ikon. Może być ona odtrutką w czasach, gdy duża część tzw. sztuki współczesnej wyrzekła się odwołań do klasycznej triady: prawdy, dobra i piękna. Ikonopisarstwo pozostaje zaś im wierne, zanurza je w głębi tajemnicy.

To nie tylko umiejętność odpowiedniego wytwarzania barwników, mieszania farb czy łączenia kolorów. To czynność nie tylko artystyczna, lecz także religijna, można powiedzieć – wręcz mistyczna. Nie wystarczy opanowanie warsztatu, konieczne są także modlitwa i kontemplacja. Jeden z dawnych kronikarzy na Rusi, pisząc o Andrieju Rublowie, wspominał, że „bezustannie wznosił swego ducha i zatapiał go w światłości niematerialnej i boskiej”.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Celem ikony jest umożliwienie człowiekowi spotkania z Bogiem. Święty wizerunek uobecnia osobę przedstawioną, przez co pozwala nawiązać z nią bliższą relację. Stanowi jakby okno na świat nadprzyrodzony, szczelinę do innego wymiaru – rzeczywistości przebóstwionej, gdzie przebywają Bóg, aniołowie i święci.

Reklama

Rezygnacja z tego rodzaju wyrażania wiary stanowi zubożenie chrześcijaństwa. Widać to na przykładzie protestantyzmu, który odrzucił ideę świętych obrazów, zamknął się w kręgu zracjonalizowanych pojęć i zatracił wymiar mistyczny.

Przez długi czas, zwłaszcza od oświecenia, ikony były traktowane powszechnie jako formy malarstwa archaicznego, które zostało ostatecznie przezwyciężone po renesansie. Nawet w Rosji pod koniec XIX wieku elity umysłowe i artystyczne z pobłażaniem patrzyły na „cziornyje doski”. Wiele z nich udało się uratować dzięki moskiewskiemu kupcowi Pawłowi Trietjakowowi, który założył słynną galerię obrazów.

Ponowne odkrycie tego rodzaju malarstwa nastąpiło dopiero w XX stuleciu. Zdaniem współczesnego polskiego twórcy ikon Mateusza Środonia, było to rezultatem m.in. wynalezienia fotografii. W tym momencie malarstwo przedstawieniowe dotarło bowiem do kresu swego rozwoju. Wówczas odkryto symboliczny i mistyczny potencjał zawarty w ikonopisarstwie.

Środoń zwraca uwagę na wielce znamienny fakt: jeszcze na przełomie XIX i XX wieku trzy najbardziej znane dziś na świecie ikony z wizerunkami Jezusa były zupełnie nieznane. „Chrystus Synajski” leżał w skrzyni na strychu w klasztorze św. Katarzyny. Ikona Zbawiciela namalowana przez Andrieja Rublowa służyła jako stopień w schodach, po których chodzili ludzie (na szczęście odwrócona twarzą Jezusa w dół). Z kolei fresk przedstawiający Chrystusa Pantokratora w Hagia Sophia w Stambule (dawniej Konstantynopolu) od stuleci pozostawał zakryty tynkiem.

Reklama

Warto wspomnieć, że wynalazek fotografii postawił całe malarstwo na rozdrożu. Nie tylko nastąpił wówczas renesans ikony, lecz również narodziły się awangardowe nurty, które francuski myśliciel Alain Besançon nazywa nowoczesnym ikonoklazmem. Jego zdaniem, współczesne zerwanie ze sztuką figuratywną jest rodzajem walki z ikonami. Przykładem może być twórczość prekursora suprematyzmu Kazimierza Malewicza, który swój słynny „Czarny kwadrat” traktował wręcz jako antyikonę.

To każe nam zwrócić uwagę na jeszcze jeden aspekt pomijany we współczesnych dyskusjach o sztuce – tak jak istnieją obrazy sakralne z mistycznym potencjałem duchowym, tak mogą istnieć obrazy demoniczne, niosące przekaz infernalny. Jerzy Nowosielski do tego rodzaju twórczości zaliczał dzieła Francisa Bacona.

Renesans ikony można dziś zaobserwować szczególnie w Polsce, gdzie w ostatnich latach powstało wiele szkół, w których wtajemnicza się adeptów w arkana tej sztuki. To w sumie nie przypadek. Przecież najsłynniejszy nasz obraz – Matki Bożej Częstochowskiej – to bizantyjska ikona, przemalowana podczas XV-wiecznej renowacji w stylu włoskim. Stanowi artystyczną syntezę Wschodu i Zachodu, oddającą istotę naszej duchowości.

* * *

Grzegorz Górny
Reporter, eseista, autor wielu książek i filmów dokumentalnych, stały publicysta tygodnika „wSieci”

2017-02-15 09:52

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

Oceń: 0 -3 dodaj do źródeł Google

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Leon XIV szczerze na pokładzie samolotu: o operacji płuca, liście o rezygnacji i przyszłości dawnej liturgii

2026-11-17 10:12

[ TEMATY ]

Leon XIV w Ameryce Południowej

Leon XIV w Ameryce Łacińskiej

PAP/EPA/DANIEL DAL ZENNARO

Na pokładzie samolotu Lima – Rzym Leon XIV odpowiadał na pytania dziennikarzy. Z wdzięcznością mówił o świadectwach życzliwości, z jaką spotkał się w Ameryce Łacińskiej. Opowiedział, że był „spokojny”, gdy dowiedział się, że musi poddać się operacji płuca. Powtarzał, że nie jest „politykiem”, a tam, gdzie jedzie, mówi o Ewangelii. Wypowiedział się także na temat motu proprio „Traditionis custodes”

Leon XIV, w locie powrotnym z Limy do Rzymu, wyraził entuzjazm z powodu zakończonej właśnie szóstej podróży apostolskiej, podczas której odwiedził Urugwaj, Argentynę i Peru.
CZYTAJ DALEJ

Nowenna do Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata

[ TEMATY ]

nowenna

Chrystus Król

Adobe Stock

Zapraszamy do wspólnej modlitwy nowenną, która pomoże nam duchowo przygotować się na tę wyjątkową uroczystość Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata. Przez dziewięć kolejnych dni powierzajmy Chrystusowi nasze serca, rodziny, Kościół i Ojczyznę, prosząc, aby Jego Królestwo miłości, pokoju i prawdy umacniało się w naszym życiu.

O Królu pokoju, spraw pokój w sercu moim, wróć ciszę duchowi mojemu, abym mógł na każdym miejscu modlić się, wznosząc czyste ręce (św. Rafał Kalinowski).
CZYTAJ DALEJ

Diecezja tarnowska: dzieci i młodzież nie rezygnują z lekcji religii

2026-11-18 18:29

[ TEMATY ]

katecheza

diecezja tarnowska

lekcje religii

Adobe Stock

Mimo że ocena z religii nie wlicza się do średniej, a lekcje są zaplanowane na początku lub na końcu zajęć, uczniowie z diecezji tarnowskiej nie rezygnują z katechezy szkolnej. Najnowsze dane dotyczące liczby uczniów na lekcjach religii w tym roku szkolnym przedstawił Wydział Katechetyczny Kurii Diecezjalnej w Tarnowie.

- Należy zwrócić uwagę, że umieszczenie lekcji religii na pierwszej lub ostatniej godzinie może tworzyć wśród uczniów takie poczucie, że przedmiot ten ma małe znaczenie w organizacji procesu edukacyjnego. W połączeniu z ograniczeniem wymiaru nauczania religii do jednej godziny, wycofaniem wliczania oceny do średniej może to osłabiać jej obecność w codziennym życiu szkoły. Ale warto podkreślić, że na terenie diecezji tarnowskiej młodzi ludzie bardzo konkretnie odpowiedzieli na te ograniczenia. Jest to ogromne wyzwanie również dla nich, choćby wstawanie wcześniej czy pozostawanie dłużej w szkole, a mimo wszystko właśnie pozostają. Takim przykładem są w tym roku uczniowie techników, wśród których odnotowaliśmy wzrost udziału w lekcji religii - powiedział dyrektor Wydziału Katechetycznego Kurii Diecezjalnej w Tarnowie ks. dr Andrzej Jasnos.
CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

REKLAMA

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Zarząd Instytutu NIEDZIELA wyznaczył w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję