Biskup Adam Śmigielski SDB po kanonicznym objęciu diecezji w czerwcu 1992 r. ukonstytuował Kurię Diecezjalną, której siedzibą został Dom Katechetyczny parafii św. Barbary w Sosnowcu (ul. Wawel 19). Powstały wydziały: Ekonomiczny, Duszpasterstwa Ogólnego, Katechetyczny, Charytatywny z Caritas oraz Duszpasterstwa Dzieci i Młodzieży. Wikariuszami generalnymi mianował bp Piotra Skuchę, bp Tadeusza Pieronka i ks. prał. Czesława Tomczyka.

W celu formowania kandydatów do kapłaństwa 4 czerwca 1992 r. erygowane zostało Wyższe Seminarium Duchowne z siedzibą w Krakowie. Od 12 maja 1993 r. seminarium zostało afiliowane do Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie (obecnie Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II). Pierwszym rektorem został ks. Tadeusz Borutka.

Dla wykonywania władzy sądowniczej przysługującej biskupowi diecezjalnemu, 30 czerwca 1992 r. powołany został Sąd Biskupi z siedzibą przy parafii św. Tomasza Ap. w Sosnowcu (ul. Orla 19). Pierwszym wikariuszem sądowym został ks. Donat Manterys. Powołane zostało również, istniejące od 1988 r. w diecezji częstochowskiej, Studium Życia Rodzinnego (erygowane przez biskupa częstochowskiego Stanisława Nowaka), którego kierownikiem został ks. Kazimierz Rapacz SDB. We wrześniu 1992 r. rozpoczęło działalność Diecezjalne Studium Katechetyczne, kształcące katechetów świeckich, z tymczasową siedzibą w Kurii Diecezjalnej oraz filią przy parafii św. Andrzeja w Olkuszu. W październiku 1993 r. powstało Diecezjalne Kolegium Teologiczne, którego dyrektorem został bp Skucha. Siedzibą kolegium był Dom Katechetyczny parafii Nawiedzenia NMP w Sosnowcu (ul. Gospodarcza 14a).

Z inicjatywy bp. Śmigielskiego w 2000 r. rozpoczęto starania o kupno działki i budowę domu przeznaczonego dla księży emerytów. Budowę rozpoczęto w 2002 r. Dyrektorem do spraw budowy został ks. Józef Stemplewski. Mając na względzie konieczność godziwego utrzymania i opieki nad duchownymi diecezji, w szczególności tymi, którzy ze względu na wiek lub stan zdrowia nie pełnią urzędu kościelnego, 2 lutego 2011 r. biskup sosnowiecki Grzegorz Kaszak erygował oficjalnie Dom Księży im. św. Józefa z siedzibą w Będzinie przy ul. Stawowej 26.

Bp Kaszak 1 października 2015 r. powołał do istnienia Archiwum Diecezji Sosnowieckiej z siedzibą w Będzinie. Nosi ono imię ks. Jerzego Wolnego – kapłana diecezji sosnowieckiej, historyka Kościoła.

Do ważniejszych wydarzeń historii diecezji należą prace I Synodu Diecezji Sosnowieckiej, który rozpoczął się 24 marca 2001 r. Uroczysta inauguracja odbyła się podczas Mszy św. w sosnowieckiej katedrze, sprawowanej z okazji 9. rocznicy powstania diecezji, pod przewodnictwem metropolity częstochowskiego abp. Stanisława Nowaka. Głównym zadaniem synodu było ujednolicenie zwyczajów i praktyk stosowanych np. w parafiach oraz dostosowanie wymogów prawa kościelnego do potrzeb i warunków lokalnych. Po zakończeniu I Synodu Diecezji Sosnowieckiej, 11 grudnia 2004 r. uchwalone dokumenty zostały wprowadzone w życie i wydane drukiem jako I Synod Diecezji Sosnowieckiej. Prawo Partykularne Kościoła Sosnowieckiego.

Obecnie, w 2017 r., w strukturach poszczególnych wydziałów Kurii działają: Stowarzyszenie Rodzin Katolickich, Katolickie Stowarzyszenie Rodzin Wielodzietnych im. św. Jadwigi Śląskiej, Diecezjalne Centrum Służby Rodzinie i Życiu, Diecezjalna Akademia Rodziny, Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży, Instytut Akcji Katolickiej, Ruch Rodzin Nazaretańskich, Centrum Edukacji i Wychowania Młodzieży Kana, Odnowa w Duchu Świętym, Ruch Światło-Życie, Ruch Dzieci Maryi, Krucjata Wyzwolenia Człowieka, LSO, Ruch Domowy Kościół, Neokatechumenat, Trzeci Zakon Franciszkański i Karmelitański, Honorowa Straż Serca Pana Jezusa, Rodziny Różańcowe, Rodziny Radia Maryja, Sodalicja Mariańska, Rycerze Kolumba, Diecezjalna Rodzina Szkół im. Jana Pawła II, Katolicka Wspólnota Przymierza Rodzin Mamre oraz Dzieło Biblijne im. Jana Pawła II. Ponadto wymienić należy działające duszpasterstwa, zrzeszające m.in.: pielgrzymów, młodzież akademicką, chorych i niepełnosprawnych, głuchoniemych, kobiety, kolejarzy, leśników, mężczyzn i ludzi pracy, nauczycieli i wychowawców, pracowników urzędów skarbowych, rolników, policjantów, prawników, harcerzy oraz przedstawicieli środowisk twórczych.

Diecezja sosnowiecka posiada diecezjalną edycję „Niedzieli”, wydaje również Sosnowieckie Studia Teologiczne oraz Okólnik Duszpastersko-Informacyjny. W ramach działalności Instytutu AK ukazują się Zeszyty Pastoralne Instytutu Akcji Katolickiej Diecezji Sosnowieckiej.

Na terytorium diecezji znajdują się szkoły katolickie, m.in. Zespół Szkół Katolickich im. św. Jana Bosko w Sosnowcu oraz Katolicka Szkoła Podstawowa, Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące im. św. Brata Alberta w Dąbrowie Górniczej.