Biblijne sformułowanie: „oko za oko i ząb za ząb” to jedna z form starożytnego prawa odwetu. Czy jednak jest ono tylko biblijne? Okazuje się, że nie. Na długo zanim powstał Pięcioksiąg, zostało zapisane w Kodeksie Hammurabiego: „Jeśli obywatel oko obywatelowi wybił, oko wybiją mu. (...) Jeśli obywatel ząb obywatelowi równemu sobie wybił, ząb wybiją mu”. Hammurabi był szóstym z kolei władcą dynastii panującej w Babilonie w latach ok. 1894 – 1595 przed Chr. Potomek półkoczowniczych plemion ze stepów Syrii rządził w Babilonie w latach ok. 1792-50 przed Chr. i znany jest jako prawodawca. Zwyczajem Babilończyków było wydawanie przez każdorazowego władcę nowej, uzupełnionej lub zmienionej listy praw. Podobnie uczynił Hammurabi. Pod koniec swych rządów ogłosił swój kodeks. Prawa zostały zapisane na kamiennych stelach, z których jedna przetrwała niemal w całości do dziś.

Jezus odnosi się do prawa odwetu w Kazaniu na Górze, które zawiera najbardziej istotne elementy Jego nauczania etycznego (Mt 5 – 7). Sześć antytez zaczynających się od słów: „Słyszeliście, że powiedziano”, i rozwiniętych mocną frazą: „A Ja wam powiadam”, ukazuje, w jaki sposób dopełnić przykazania Starego Testamentu duchem miłości bliźniego. Ostatnia z nich zamyka w sobie zasadnicze przesłanie etyczne Jezusa: miłość bliźniego posunięta do miłości nieprzyjaciół. Przykazanie miłości bliźniego znajdujemy na kartach Starego Testamentu (Kpł 19, 18), nie ma tam jednak nakazu nienawiści wobec wroga, jak sugeruje wypowiedź Jezusa. Nie znajdujemy go również w pismach rabinicznych. Dopiero Księga Reguły z Qumran (1 QS 1, 10) nakazuje nienawidzić wszystkich synów ciemności. Jezus opiera się więc przypuszczalnie na powszechnej interpretacji przykazania, która włączała nienawiść wobec wroga. Przykazaniem miłości bliźniego obejmuje wszystkich ludzi, w tym nieprzyjaciół. Wyrazem tej miłości jest modlitwa za prześladowców. Sam Jezus doskonale pokazał realizację tego przykazania, gdy z drzewa krzyża skierował do Boga modlitwę za swych oprawców: „Ojcze, przebacz im, bo nie wiedzą, co czynią” (Łk 23, 34). Uzasadnieniem miłości nieprzyjaciół jest zasada wzajemności: grzesznicy i celnicy potrafią odwzajemniać sobie wyrządzone dobro, chrześcijanin zaś powinien iść w swym etycznym postępowaniu krok dalej – dobrem odpłacić za zło.

Właśnie takiej miłości, posuniętej do granic heroizmu, miłości okazywanej nieprzyjaciołom, uczy Jezus swych naśladowców. Jej wzorem jest miłość, którą Bóg ma ku ludziom. Jest to miłość wszechogarniająca, czyli obejmująca wszystkie szczegóły życia, i zawsze gotowa do przebaczenia.