Pytanie czytelnika:
Przed notariuszem sporządziłam testament, w którym cały swój dobytek zapisałam pewnej osobie. W tym roku ta osoba zmarła. Czy w takiej sytuacji muszę notarialnie unieważnić testament, czy dzieje się to automatycznie?

Odpowiedź eksperta

Najważniejszą kwestią, od której należy rozpocząć wszelkie rozważania, jest to, że zgodnie z art. 927 Kodeksu cywilnego nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje.

Nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, tj. zmarła przed spadkodawcą. Oznacza to, że chwila zgonu wskazana w akcie zgonu spadkobiercy musi być późniejsza od chwili śmierci spadkodawcy.

Osoba powołana do dziedziczenia w testamencie, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, nie może być spadkobiercą, nawet jeśli zmarła tylko kilka godzin przed śmiercią spadkodawcy. A co bardzo ważne – przewidzianego dla niej udziału nie mogą objąć jej spadkobiercy ustawowi czy też testamentowi. Dzieci zmarłego spadkobiercy nie mogą dziedziczyć w jego miejsce. Gdy dokument nie zostanie wcześniej uaktualniony, dalsze postępowanie regulują przepisy prawa spadkowego, czyli mamy do czynienia z dziedziczeniem ustawowym lub gdy powołanych do spadku w testamencie było kilkoro, a zmarł tylko jeden ze spadkobierców – wtedy nastąpi powiększenie udziałów pozostałych spadkobierców. Jest to tzw. przyrost zgodnie z art. 965 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że „jeżeli spadkodawca powołał kilku spadkobierców testamentowych, a jeden z nich nie chce lub nie może być spadkobiercą, przeznaczony dla niego udział, w braku odmiennej woli spadkodawcy, przypada pozostałym spadkobiercom testamentowym w stosunku do przypadających im udziałów”.

W sytuacji gdy wszystkie osoby powołane do dziedziczenia w testamencie umrą przed testatorem, a on z jakichś powodów nie będzie mógł sporządzić nowego dokumentu (np. choroba nie pozwoli na działanie z rozeznaniem), testament traci ważność i dziedziczą spadkobiercy ustawowi testatora. 

Nawet jeśli testator wie o zgonie, nie musi uaktualniać dokumentu, a spadkobiercy nie powinni wywierać presji, aby sporządził nowy – obowiązuje bowiem zasada swobodnego dysponowania swoim majątkiem na wypadek śmierci.