Powszechnie się uważa, że udar jest chorobą osób starszych, ale prawda jest taka, że może on wystąpić w każdym wieku. Jest schorzeniem niebezpiecznym – ok. 30% pacjentów umiera w ciągu miesiąca od zachorowania. Co roku w Polsce odnotowuje się ok. 80-90 tys. przypadków wystąpienia udaru. W krajach europejskich jest to statystycznie trzecia przyczyna śmierci po schorzeniach układu krążenia i nowotworach.

Najczęściej spotykanym rodzajem udaru, stanowiącym 80% przypadków, jest udar niedokrwienny. Drugi typ to udar krwotoczny, który dotyczy ok. 20% pacjentów.

Tak jak przy zawale serca, również w przypadku udaru liczy się czas, w którym chory otrzyma pomoc medyczną, dlatego ważne jest, aby otoczenie umiało rozpoznać objawy udaru i szybko wezwało pogotowie. Fundacja „Stop Udarom”, która zajmuje się m.in. edukacją dorosłych i młodzieży w tym zakresie, proponuje na swojej stronie internetowej uproszczony klucz do zapamiętania objawów towarzyszących udarowi mózgu: „U” – usta wykrzywione, „D” – dłoń opadnięta, „A” – artykulacja utrudniona, „R” – rozmazane widzenie.

Osoba dotknięta udarem ma trudności zarówno z mówieniem, jak i rozumieniem tego, co mówią inni. Udar objawia się często paraliżem lub drętwieniem twarzy, rąk lub nóg – te objawy dotyczą zwykle jednej strony ciała. Charakterystyczny jest opadnięty kącik ust. Udarowi często towarzyszą też nagły i silny ból głowy, zawroty głowy lub zaburzenia świadomości. Mogą wystąpić kłopoty z chodzeniem lub utrata równowagi. Chory może mieć też problemy z widzeniem w jednym oku lub w obu – może widzieć niewyraźnie lub podwójnie albo mieć ciemne plamy w polu widzenia. Nie wszystkie wymienione objawy występują jednocześnie, ale podejrzenie udaru jest przesłanką, by natychmiast wezwać pogotowie, dzwoniąc pod numer 999 lub 112. Najlepiej, gdy pacjent ze świeżym udarem mózgu trafi na specjalistyczny oddział udarowy.

Bardzo ważna jest szybka interwencja – od niej zależy uratowanie życia i sprawności chorego. U części pacjentów, którzy przebyli udar, pozostaje, nawet po rehabilitacji, większy lub mniejszy paraliż ciała i wymagają oni stałej opieki albo pomocy w codziennych czynnościach. Część osób ma problemy z mówieniem lub pisaniem.

Od dawna jako czynnik ryzyka udaru mózgu wskazywane jest wysokie ciśnienie krwi. Udarem zagrożone są osoby ze schorzeniami serca, pacjenci, którzy niedawno przeszli zawał mięśnia sercowego, oraz chorzy, u których występuje migotanie przedsionków. Bardziej narażone na udar są także osoby chorujące na cukrzycę. O profilaktyce udarów powinny też pamiętać osoby, u których w rodzinie wystąpiły przypadki tej choroby.

Ryzyko udaru mózgu zwiększają również następujące czynniki: palenie papierosów, nadmierne picie alkoholu, brak aktywności fizycznej oraz nieprawidłowe odżywianie i wynikająca z tego otyłość. W profilaktyce udarów ważny jest zatem zdrowy styl życia: utrzymanie prawidłowej wagi, niepalenie papierosów, unikanie nadmiaru alkoholu, codzienna aktywność fizyczna i zdrowa dieta. Specjaliści polecają ograniczenie spożycia soli do 1,2 g dziennie, a także włączenie do diety produktów bogatych w potas. Ponieważ istotnym czynnikiem ryzyka jest nadciśnienie, ważne jest stałe monitorowanie ciśnienia krwi, a w przypadku podwyższonych wartości regularne zażywanie zaleconych leków. Równie ważne jest kontrolowanie stężenia lipidów i poziomu cukru we krwi.