Pytanie czytelnika: Jeśli nasze dorosłe już dziecko jest uzależnione od substancji psychoaktywnych lub ma zdiagnozowaną chorobę psychiczną, a jednocześnie odmawia leczenia, czy jesteśmy całkowicie bezradni, czy możemy coś zrobić?

Odpowiedź eksperta

Przyczynami niechęci do kontaktu z lekarzem psychiatrą i leczenia mogą być:

• obawa przed społecznym napiętnowaniem,

• chęć zaprzeczenia, że jest się chorym psychicznie,

• strach przed lekami psychotropowymi, ich rzekomo fatalnymi skutkami,

• obawy przed leczeniem w szpitalu psychiatrycznym,

• sam charakter choroby, czyli treść niektórych urojeń i głęboka zmiana psychiki, powodujące odcięcie się od rzeczywistości.

Pierwszym etapem powinno być poinformowanie chorego, że dostrzega się u niego niepokojące objawy choroby i widzi potrzebę konsultacji z lekarzem. Tak podana informacja jest sprawą podstawową i ważną.

Chodzi o to, żeby chory mógł zrozumieć i miał szansę na wyrażenie zgody na nasze ewentualne działania. Należy podkreślić, że choć polskie prawo (Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego) dopuszcza szczególne sytuacje, gdy do leczenia chorego może dojść decyzją innych osób (lekarza, sędziego, tzw. leczenie wbrew woli), wydarzenie to jednak jest dla chorego psychiczną i osobistą traumą.

Żeby umieścić dorosłe dziecko – bez jego zgody – w zakładzie psychiatrycznym, należy złożyć wniosek do sądu wraz ze świadectwem lekarza publicznego zakładu psychiatrycznej opieki zdrowotnej. Sąd przed wydaniem rozstrzygnięcia jest obowiązany uzyskać opinię jednego lub kilku lekarzy psychiatrów.

Biegli psychiatrzy w swoich opiniach powinni wypowiedzieć się w szczególności, czy osoba, której postępowanie dotyczy, jest chora psychicznie i czy jej stan zdrowia psychicznego uzasadnia potrzebę leczenia szpitalnego.

Natomiast ocena, czy ustalony przez biegłego stan faktyczny uzasadnia przyjęcie pacjenta do szpitala psychiatrycznego lub wypisanie z niego, wchodzi w zakres stosowania prawa i należy do sądu.

Do szpitala psychiatrycznego – bez jego zgody – może być przyjęta osoba chora psychicznie:

• której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że nieprzyjęcie do szpitala spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego,

• która jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, a uzasadniona jest prognoza, że leczenie w szpitalu psychiatrycznym przyniesie poprawę jej stanu zdrowia.

O potrzebie przyjęcia do szpitala psychiatrycznego osoby bez jej zgody orzeka sąd opiekuńczy odpowiedni ze względu na miejsce zamieszkania tejże osoby – na wniosek jej małżonka, krewnych w linii prostej, rodzeństwa, jej przedstawiciela ustawowego lub osoby sprawującej nad nią faktyczną opiekę.

Taki wniosek powinien być sporządzony na piśmie. Stronami postępowania są wnoszący wniosek (wnioskodawca) i uczestnik (osoba chora).

Wniosek powinien wskazywać, że skierowanie na leczenie następuje bez zgody osoby chorej. W uzasadnieniu należy podać okoliczności faktyczne i dowody na ich poparcie. Istotne będzie zaświadczenie lekarza psychiatry, uzasadniające potrzebę leczenia w szpitalu psychiatrycznym wydane nie wcześniej niż 14 dni przed datą złożenia wniosku.