Stosowanie tych leków w nadmiernych ilościach, niezgodnie z zaleceniami, oraz przyjmowanie tych samych substancji pod postacią różnych nazw handlowych może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, w tym przedawkowania lub zatrucia – wyjaśnia prof. dr hab. n. farm. Dorota Wrześniok z Katedry i Zakładu Chemii i Analizy Leków Wydziału Nauk Farmaceutycznych w Sosnowcu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach.

Najczęściej sięgamy po leki przeciwbólowe, leki na objawy przeziębienia i grypy, witaminy i minerały, leki na dolegliwości ze strony układu pokarmowego oraz środki uspokajające. – W przypadku nadużywania leków przeciwbólowych najbardziej widoczne jest uodpornienie się na nie organizmu dla osiągnięcia efektu, czyli uśmierzenia bólu, w związku z czym pacjent potrzebuje coraz większych dawek, które musi przyjmować coraz częściej – dodaje dr hab. n. farm. Artur Beberok, prof. SUM.

Z kolei u osób cierpiących na przewlekłe zespoły bólowe – np. u seniorów – częste stosowanie środków przeciwbólowych dostępnych bez recepty mija się z celem, ponieważ nie działają one na źródło bólu, a przy dłuższym stosowaniu obciążają wątrobę i nerki. Alternatywą dla tych pacjentów są dostępne na receptę nowoczesne środki analgetyczne, w połączeniu z tzw. lekami wspierającymi.

Bez recepty można kupić także m.in. tabletki i spraye łagodzące objawy alergii, leki na zakażenie dróg moczowych, wspomagające układ krążenia i inne. środki te kupujemy często pod wpływem obejrzanych reklam, które przekonują, że leki te błyskawicznie likwidują dolegliwości. Niestety, nie zawsze poważnie traktujemy końcowe zalecenie powtarzane w reklamach: „Zapoznaj się z ulotką bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą”. Zalecenie to nie jest sloganem bez znaczenia. Chcąc bezpiecznie zażywać leki zaordynowane samodzielnie, musimy przeczytać ulotkę, by poznać przeciwwskazania do ich stosowania, ewentualne działania niepożądane i skutki uboczne, a zwłaszcza dawkowanie – nigdy nie wolno przekraczać dawek podanych przez producenta.

Kolejnym realnym zagrożeniem związanym ze stosowaniem preparatów z tej grupy są szkodliwe reakcje po ich zastosowaniu w połączeniu z innymi lekarstwami, zwłaszcza przyjmowanymi w chorobach przewlekłych. Przykładowo – zażywanie popularnych leków przeciwbólowych może prowadzić do zmniejszenia skuteczności leków na nadciśnienie. Na interakcje, w które wchodzą leki przeciwbólowe, powinny uważać także osoby chorujące na jaskrę, nadczynność tarczycy i chorobę wieńcową. – Osoby cierpiące na choroby przewlekłe powinny zachować szczególną ostrożność, stosując leki OTC, i korzystać z porady lekarza lub farmaceuty w celu uniknięcia niepożądanych skutków zdrowotnych – wyjaśnia prof. Wrześniok. Dlatego specjaliści zalecają, aby leki dostępne bez recepty kupować w aptece, gdzie są prawidłowo przechowywane i gdzie jest możliwość rozmowy z farmaceutą na temat przeciwwskazań zdrowotnych lub interakcji lekowych.

Popularne leki są ważnym elementem wyposażenia podręcznej apteczki – i tej domowej, i tej podróżnej. Dzięki nim można szybko udzielić pierwszej pomocy lub wyleczyć prostą dolegliwość. Zbyt częste sięganie po leki dostępne bez recepty staje się jednak coraz większym problemem. W ciągu ostatnich kilkunastu lat popyt na nie wzrósł w Polsce ponad czterokrotnie. Warto pamiętać, że nadmierne przyjmowanie leków to prosta droga do lekomanii, czyli uzależnienia polegającego na nieuzasadnionym i niekontrolowanym ich stosowaniu. Dlatego przy zakupie leków bez recepty zalecana jest również duża dawka rozsądku.