Pytanie czytelnika: W Katechizmie Kościoła Katolickiego przeczytałem, że papież jest nieomylny. Czy aby na pewno zawsze ma rację?

Gdybym napisał, że papież zawsze ma rację, popełniłbym błąd. Czy w ogóle znalazł się na ziemi człowiek, który nigdy się nie myli? Człowiek ma prawo zapomnieć o czymś, ze zmęczenia „zgubić się” w swojej wypowiedzi, pomylić się. Papież jest człowiekiem.

Gdybym napisał, że papież nie jest nieomylny też popełniłbym błąd, gdyż w określonym rozumieniu obowiązuje nas przyjęcie tego, co jest zapisane w Katechizmie Kościoła Katolickiego: „Nieomylnością tą cieszy się na mocy swego urzędu Biskup Rzymu, głowa Kolegium Biskupów, gdy jako najwyższy pasterz i nauczyciel wszystkich wiernych, który swoich braci umacnia w wierze, ogłasza definitywnym aktem naukę dotyczącą wiary lub moralności” (KKK 891).

Dogmat o nieomylności papieża ogłoszono na Soborze Watykańskim I. W 1870 r. uchwalono Konstytucję dogmatyczną o Kościele, w której znalazła się wykładnia na temat władzy papieża nad Kościołem i jego nieomylności. Od razu po ogłoszeniu dogmatu rozpętała się zacięta dyskusja na ten temat. Dziś źródło konfliktu upatruje się m.in. w błędnym tłumaczeniu na język niemiecki łacińskiego słowa infallibilitas (nieomylność). Słowo to przetłumaczono na Unfehlbarkeit, co każdy Niemiec zrozumie jako niemożność popełnienia jakiegokolwiek uchybienia w rozumieniu różnych aspektów życiowych. Aby dobrze rozumieć tę kwestię, warto sięgać do źródła.

Według treści dogmatu, papież jest nieomylny wyłącznie wtedy, gdy wypowiada się ex cathedra, czyli z tronu. Chodzi o tzw. nauczanie uroczyste, mocą swego urzędu i w określonym celu, a adresatem owego nauczania staje się cały Kościół. Tak rozumianą nieomylność Ojca Świętego potwierdził Sobór Watykański II w Konstytucji dogmatycznej o Kościele w 1964 r., dodając, że prymat papieża dopełniony jest przez Kolegium Biskupów, które wraz z biskupem Rzymu, jako głową, stanowi podmiot najwyższej i pełnej władzy nad całym Kościołem. Kiedy zatem katolik ma obowiązek przyjąć treści pochodzące od papieża, uznając jego nieomylność? Papież występuje z najwyższym autorytetem wtedy, kiedy to wyraźnie sam podkreśla, kiedy wypowiada się w sprawach wiary i moralności i czyni to z zamiarem zobowiązania wiernych całego Kościoła do posłuszeństwa. Upraszczając, a zarazem nie wyczerpując zagadnienia – takim nauczaniem nie będą środowa katecheza w czasie audiencji, niedzielne rozważanie przed modlitwą Anioł Pański czy też odpowiedź dana dziennikarzom. Nie oznacza to jednak, że w tych wypowiedziach słowa papieża nie mają dla nas znaczenia. Niemniej jednak życie Kościoła ustaliło, że ważniejsze pouczenia papież podaje w dokumentach takich jak encykliki, bulle czy konstytucje apostolskie. Nie należy zatem, gdy mówi się o nieomylności papieża, zestawiać ze sobą na równi jego wolnej wypowiedzi z treścią zawartą w dokumentach kościelnych. W tym kontekście warto przywołać wypowiedź św. Jana Pawła II, który podczas audiencji ogólnej 24 marca 1993 r. podkreślił, że „nieomylność przysługuje Biskupowi Rzymu nie jako osobie prywatnej, ale [tylko wtedy] gdy pełni on urząd pasterza i nauczyciela wszystkich chrześcijan. Ponadto cieszy się on nią nie na mocy władzy samej w sobie i przez siebie samego sprawowanej, ale «ze względu na swą najwyższą władzę apostolską»” oraz „z Bożą pomocą, obiecaną mu w św. Piotrze”.

Papież w swoim nauczaniu ex cathedra wciąż wyjaśnia dylematy wiary i moralności wiernych. Dziś mamy wiele pytań o stanowisko Kościoła odnośnie do in vitro, aborcji, eutanazji, tzw. małżeństw homoseksualnych itd. Wierni oczekujący na stanowisko papieża zadają pytania: czy coś się zmieni w danej kwestii? Czy zostaną przez Kościół przesunięte granice? Czy papież zauważy w końcu, że świat się zmienia? Nieomylność papieża w odpowiedzi na tego typu dylematy nigdy nie będzie związana ze współczesnymi trendami i potrzebami wiernych. Jest związana przede wszystkim z wiernością Objawieniu Bożemu.