Przed wakacjami przedstawiliśmy na naszych łamach dwie rodziny zastępcze. Dziś – na prośbę czytelników – powracamy do tej problematyki. Udzielamy niezbędnych informacji na temat rodzicielstwa zastępczego.

W przypadku otrzymania informacji o trudnościach w rodzinie odpowiednie instytucje podejmują z nią pracę, aby je pokonać. W chwili, gdy jest to niemożliwe, gdy rodzice nie chcą dać sobie pomóc i zostaną wyczerpane wszelkie dostępne środki pomocy, wówczas na podstawie orzeczenia sądu dzieci umieszczane są w rodzinie zastępczej, która ma za zadanie sprawować nad nimi bieżącą opiekę.

O rodzicielstwie zastępczym

Często pieczę zastępczą sprawują placówki opiekuńczo-wychowawcze, jednak nawet przy najlepszej organizacji pracy nie są one w stanie zastąpić prawdziwego domu i rodzinnych relacji. W ostatnich latach zaszły bardzo duże zmiany w systemie pomocy społecznej. Jednym z głównych założeń zmian jest rezygnacja z instytucjonalnej pieczy zastępczej i rozwój rodzinnych form opieki. System ten, choć słuszny, w dalszym ciągu kuleje z powodu zbyt małej liczby kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej.

To od nas, dorosłych, zależy, czy zechcemy pomóc potrzebującym dzieciom. Czy potrafimy wpuścić je do swojego domu i dać im miłość? Czy ich los jest nam obojętny? Rola opiekuna wymaga poświęcenia, świadomego podjęcia decyzji i przekonania, że damy radę stawić czoła również w trudnych sytuacjach związanych z negatywnymi przeżyciami dzieci, kiedy potrzeba więcej wyrozumiałości, cierpliwości, a przede wszystkim ogromnej miłości, która jest niezbędna do ponownego zaufania dorosłym.

Kto może zostać rodziną zastępczą

Rodzicami zastępczymi mogą być małżeństwa lub osoby samotne, które:

• dają rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej, nie są i nie były pozbawione władzy rodzicielskiej oraz władza rodzicielska nie została im ograniczona ani zawieszona, wypełniają obowiązek alimentacyjny (w przypadku, gdy taki obowiązek w stosunku do nich wynika z tytułu egzekucyjnego), nie są ograniczone w zdolności do czynności prawnych, są zdolne do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem, co zostało potwierdzone zaświadczeniami o braku przeciwwskazań zdrowotnych do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka wystawionymi przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej;

• przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

• zapewniają odpowiednie warunki bytowe i mieszkaniowe umożliwiające dziecku zaspokajanie jego indywidualnych potrzeb, w tym: rozwoju emocjonalnego, fizycznego, społecznego, właściwej edukacji i rozwoju zainteresowań, wypoczynku i organizacji czasu wolnego;

• nie były skazane prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe, w przypadku rodziny zastępczej niezawodowej co najmniej jedna osoba tworząca tę rodzinę posiada stałe źródło dochodu;

• mają predyspozycje i odpowiednie motywacje do pełnienia pieczy zastępczej.

Rodzina zastępcza spokrewniona, niezawodowa lub zawodowa

• Rodzinę zastępczą spokrewnioną może stworzyć najbliższa rodzina dziecka, dziadkowie lub rodzeństwo;

• rodzinę zastępczą niezawodową może stworzyć dalsza rodzina dziecka (ciocia, wujek, dalsi krewni) lub też osoby obce, niespokrewnione zupełnie z dzieckiem – są to rodziny niezawodowe. Oznacza to, że jeden z rodziców nie rezygnuje ze swojej pracy i nie pobiera wynagrodzenia za bycie rodziną zastępczą, a jedynie otrzymuje środki na pokrycie kosztów utrzymania dziecka i świadczenia na dziecko;

• rodzina zastępcza zawodowa – powstaje wówczas, gdy jeden z rodziców decyduje się na rezygnację ze swojej pracy, aby poświęcić się wychowaniu dzieci. Wówczas otrzymuje za swoją pracę, obok środków na pokrycie kosztów utrzymania dzieci, również swoje wynagrodzenie.

Na jaką pomoc można liczyć

Jednostki pomocowe, takie jak powiatowe centra pomocy rodzinie czy ośrodki pomocy rodzinie, zapewniają rodzinom zastępczym oraz prowadzącym rodzinny dom dziecka specjalistyczne wsparcie, tj. poradnictwo pedagogiczne, psychologiczne, prawne oraz pomoc i wsparcie koordynatora. Organizują również szkolenia i grupy wsparcia dla rodzin zastępczych. Każda rodzina otrzymuje także środki na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Obecnie jest to wartość:

• 785 zł miesięcznie w przypadku rodzin zastępczych spokrewnionych,

• 1189 zł miesięcznie w przypadku rodzin zawodowych lub niezawodowych.

Dodatkowo każdej rodzinie zastępczej przysługują świadczenia rodzinne na dzieci, a rodzina zawodowa otrzymuje wynagrodzenie za swoją pracę.

Co należy zrobić, aby zostać rodziną zastępczą?

• Zgłosić się do powiatowego centrum pomocy rodzinie na wstępną rozmowę w celu uzyskania szczegółowych informacji na temat funkcjonowania rodziny zastępczej – praw i obowiązków przysługujących z tego tytułu oraz wymagań formalnych niezbędnych do założenia rodziny zastępczej;

• zgromadzić i złożyć wymagane dokumenty, takie jak: wniosek o ustanowienie rodziny zastępczej, zaświadczenie o stanie zdrowia z informacją o braku przeciwwskazań u kandydatów do sprawowania opieki nad dzieckiem, zaświadczenie o dochodach rodziny;

• odbyć odpowiednie szkolenie i otrzymać zaświadczenie kwalifikacyjne wraz z opinią (koszt szkolenia pokrywa PCPR).

Autorka jest młodszym koordynatorem rodzinnej pieczy zastępczej w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Łęcznej.