Klasztor kamedulski w przywileju z 6 stycznia 1667 r. został określony jako Erem Wyspy Wigierskiej. Zakonnicy przybyli na tereny Suwalszczyzny rok później. Było to idealne, zgodne z regułami zakonu miejsce – w odosobnieniu oraz w otoczeniu dzikiej puszczy i jeziora. Każdy z zakonników mieszkał w pustelniczym domku, w niewielkiej i bardzo skromnie urządzonej celi.

Rozkwit i smutny koniec

Kameduli byli gospodarnymi zakonnikami, wyróżniały ich skromność, pracowitość i pustelniczy tryb życia. Mieszkali na Wigrach przez 132 lata. W 1715 r. założyli miasto Suwałki, okoliczne wsie i folwarki. Budowali drogi, pracowali na roli i tworzyli fabryki; erem na Wigrach był wtedy jednym z najbogatszych w Europie. Dobre czasy i rozkwit zakonu zakończyły się wraz z rozbiorami Rzeczypospolitej. Na skutek konfiskaty dóbr przez władze pruskie w 1800 r. mnisi opuścili Wigry i przenieśli się do podwarszawskich Bielan. W pokamedulskich budynkach utworzono biskupstwo wigierskie; gdy 23 lata później siedzibę diecezji przeniesiono do Sejn, a kościół wigierski stał się parafialnym, nastąpiło jego stopniowe ubożenie i niszczenie. Najtrudniejsze lata dla klasztoru to czasy I i II wojny światowej. W obu przypadkach wojska niemieckie zniszczyły i splądrowały m.in. krypty w poszukiwaniu kosztowności i klejnotów.

Biskup w akcji

Po koniec lat 40. XX wieku przystąpiono do odbudowy i stopniowej rekonstrukcji całego zespołu. W 1973 r. Ministerstwo Kultury i Sztuki wydzierżawiło od Kościoła kompleks na 50 lat i zobowiązało się do jego odbudowy i remontu. Ze względu na wysokie koszty utrzymania w 2010 r. wypowiedziano umowę. W odpowiedzi biskup ełcki Jerzy Mazur powołał Wigierski Areopag Nowej Ewangelizacji oraz Fundację Wigry Pro, które przejęły troskę o klasztor. Dzięki wsparciu środków unijnych do chwili obecnej odbudowano kościół, eremy, refektarz, domek furtiana, kaplicę kanclerską i wieżę zegarową.

Medytacje i zwiedzanie

Klasztor pokamedulski w Wigrach stanowi obecnie kolebkę życia kulturalnego Suwalszczyzny. Obiekt został wpisany do rejestru zabytków województwa podlaskiego. Wszystkim, którzy pragną się wyciszyć lub uciec od zgiełku współczesnego życia, zakonnicy oferują wewnętrzną medytację, dni skupienia, warsztaty oraz nocleg np. w jednym z siedemnastu eremów. W budynku Domu Kanclerskiego mieszczą się Apartamenty Jana Pawła II, w których mieszkał Ojciec Święty podczas pobytu na Wigrach w 1999 r.

Najbardziej okazałym zabytkiem pokamedulskiego klasztoru jest barokowy kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. W imponującym wnętrzu można zobaczyć bardzo bogate zdobienia. Ołtarz główny jest ciekawie rzeźbiony z drzewa dębowego i pozłacany, a w bocznych wnękach kościoła są dodatkowe ołtarze, w sumie aż dziewięć. W kryptach pod posadzką kościoła spoczywają ciała zakonników. Dwie z nich są przeszklone niewielkim okienkiem, dzięki czemu widać pociemniałe i zmumifikowane ciała. W jednym z grobów spoczywa pierwszy wigierski biskup Franciszek Karpowicz. Malowidło na jednej ze ścian krypt przedstawia taniec śmierci z zakonnikiem. To przekaz, że musimy zawsze pamiętać o śmierci, bo ona nieubłaganie nadejdzie.