Pierwsze świadome i opisane próby wykorzystania kontaktu ze zwierzętami do poprawy zdrowia psychicznego ludzi miały miejsce pod koniec XVIII wieku w Wielkiej Brytanii; prowadził je kupiec, głęboko wierzący kwakier i filozof William Tuke. W ufundowanej dzięki zbiórce pieniędzy posiadłości York Retreat urządził specjalny pensjonat, w którym osoby skarżące się na nerwice i inne rozstroje zdrowia psychicznego mogły obcować z naturą w towarzystwie zwierząt domowych: psów, kotów, koni oraz zwierząt gospodarskich. Już wtedy metody Tuke’a były opisywane jako dobrze rokujące i skuteczne, a jego prace były kontynuowane w londyńskim szpitalu psychiatrycznym Bethlem w XIX wieku. Temat ten był podejmowany również na początku XX wieku, szczególnie w dwudziestoleciu międzywojennym, ale pierwsze naukowe badania, które potwierdziły skuteczne oddziaływanie zwierząt na zdrowie psychiczne i układ somatyczny człowieka, były prowadzone w latach 60. i 70. ubiegłego wieku. Za ich prekursora uważa się amerykańskiego psychiatrę klinicznego, pochodzącego z Polski Żyda Borisa Mayera Levinsona. W 1961 r. na podstawie wieloletniej pracy z dziećmi z zaburzeniami psychicznymi, w której stosował terapię z udziałem psów, opublikował on swoje przełomowe spostrzeżenia w artykule Pies jako współterapeuta. Zajęcia z udziałem zwierząt (animal-assisted therapy) miały znacząco poprawiać wyniki dzieci cierpiących m.in. na autyzm. Na polskim gruncie na pozytywne skutki zooterapii jako jeden z pierwszych zwracał uwagę wybitny neurolog Olgierd Narkiewicz, który dowodził, że wykorzystanie zwierząt może pozytywnie wpływać m.in. na pacjentów cierpiących na chorobę Alzheimera.

Zwierzętami najczęściej wykorzystywanymi w zooterapii są przede wszystkim psy i konie, choć grupa ta jest znacznie szersza i obejmuje m.in. delfiny, osły, świnie, a nawet ślimaki.

Jak wyjaśnia dr n. med. Katarzyna Girczys-Połedniok, „zdolność tworzenia atmosfery relaksu i katalizowanie zachowań społecznych sprawiają, że zwierzęta doskonale sprawdzają się w procesie terapeutycznym osób z zaburzeniami psychicznymi. (...) Kontakt ze zwierzęciem powoduje redukcję lęku, zmniejszenie poczucia samotności oraz poprawę nastroju”.

W przypadku hipoterapii niebagatelną rolę mają nie tylko obcowanie ze zwierzęciem, ale także wspólny ruch, który łagodzi napięcia mięśniowe m.in. u osób zmagających się ze skutkami porażenia mózgowego. Podobną rolę odgrywają zajęcia z delfinami. Jednym z najdziwniejszych zwierząt, które może się poszczycić specjalnym certyfikatem terapeuty, jest amerykański aligator Wally, który od kilku lat bierze udział w terapiach leczenia depresji.

Jak możemy przeczytać na stronie Związku Zooterapeutów i Przewodników Zwierząt Pracujących, zooterapia stosowana jest u dzieci i dorosłych, u których zdiagnozowano m.in. ADHD, FAS, PTSD, syndrom DDA oraz syndrom wyuczonej bezradności. Tego typu zajęcia pomagają również osobom, które zmagają się z lękami, przeżytymi traumami oraz tym, które uczestniczą w terapii uzależnień.

Na liczne zaburzenia wpływają już sama obecność zwierzęcia i możliwość kontaktu z nim, choć nie bez znaczenia pozostają jego zapach, dotyk czy dźwięki, które wydaje.

Publikacja dofinansowana ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą Społeczna odpowiedzialność nauki – Popularyzacja nauki i promocja sportu, nr projektu: SONP/SN/550964/2022, kwota dofinansowania: 500 000,00 zł, całkowita wartość projektu: 556 000,00 zł.

MEN