To jeden z moich ulubionych obrazów, niewielka reprodukcja wisi u mnie na ścianie wśród rodzinnych zdjęć. Wigilia na Syberii Jacka Malczewskiego. Scena na obrazie bardzo kameralna. Wokół stołu przykrytego białym obrusem gromadzi się ośmiu mężczyzn. Na stole próżno szukać dwunastu potraw, widać tylko zeschnięty chleb i trochę soli w solniczce. W tle szumi samowar, więc może jest i herbata. Głębokie talerze każą spodziewać się jakiejś zupy, ale kto wie, czy faktycznie będzie… Lecz nie ubóstwo stołu najbardziej chwyta za serce. Po twarzach mężczyzn widać, że każdy jest myślami zupełnie gdzie indziej. Stojący brodacz wysypuje coś z białej kartki na rękę, to z pewnością list z domu i opłatek od najbliższych. Warunki życia na Syberii były dramatycznie trudne, ale w tym dniu nie one najbardziej bolą. Boli tęsknota, świadomość, że w tym świętym dniu nie można być z najbardziej kochanymi ludźmi. Każdy przeżywa to inaczej, osobno, ale cierpienie jest wspólne. Czy są na tyle grupą przyjaciół, by choć trochę stłumić ból?

41 lat temu w wigilię sam przeżywałem w goleniowskim więzieniu coś podobnego jako jeden z setek internowanych w stanie wojennym. Tyle, że nasze uwięzienie trwało jeszcze dość krótko, jeszcze oddychaliśmy wolnością i solidarnością, a nasi bliscy byli nie tak znowu daleko. A we wspólny śpiew kolęd i łamanie się opłatkiem włączyli się nawet nasi strażnicy. Niemniej, z mężczyznami na obrazie Jacka Malczewskiego poczułem duchowe pokrewieństwo.

Mija właśnie dziewięć miesięcy zamieszkiwania u nas Ukrainki Natalii z Połtawy i jej synka Michaiła. Dla nas ich obecność to piękny czas, Natalia jest wspaniałą kobietą, troskliwą i opiekuńczą mamą dla Miszy. Mamy nadzieję, że mieszka im się u nas wygodnie. Jednak widzimy, czujemy tęsknotę – za Oleksandrem, mężem Natalii i tatą Miszy, za bliskimi i przyjaciółmi, za Połtawą, która teraz, jak cała Ukraina nie jest miastem bezpiecznym. To jest tęsknota połączona z lękiem o los tych, którzy są tam, zwłaszcza za Oleksandrem, Saszą, który w ukraińskiej armii jest podoficerem i codziennie naraża życie w obronie ojczyzny. Staramy się jak możemy, Natalia z synkiem będą z nami na wigilijnej wieczerzy, ale czy da się naprawdę pomóc w takiej tęsknocie?

Obok reprodukcji obrazu Malczewskiego na mojej ścianie wisi mały, miedziany krzyżyk. Podarował mi go przed wielu laty przyjaciel w jednej z petersburskich cerkwi. Przyjaciel był wówczas Konsulem Generalnym w Sankt Petersburgu, włożył wielką pracę w to, by relacje między Polakami i Rosjanami były jak najlepsze. Poznał wtedy pewnego urzędnika w petersburskim ratuszu, Władimira Putina, po latach dość ciepło wspominał spotkanie z nim. Dziś przyjaciel niestety nie żyje, wątpię, by zachował jeszcze tamtą ciepłą opinię… Ja na ten krzyżyk patrzę ze smutkiem. Oczywiście, ma znaczenie religijne, to znak wiary, przypomina też przyjaciela, wspaniałego człowieka. Ale uświadamia także, że ludzie patrzący tam, w Rosji, z wiarą na ten znak wywołali straszną, zbrodniczą wojnę, że duchowni cerkwi prawosławnej tę wojnę popierają, błogosławią żołnierzy i niszczycielską broń. Powodują śmierć, zniszczenie i straszną tęsknotę milionów ludzi.

Osób, które w czas naszych świąt będą przeżywały ogromną tęsknotę i ból jest teraz w naszym kraju setki tysięcy. Jak możemy im pomóc, jak okazać solidarność, bliskość, jak zmniejszyć choć odrobinę ich tęsknotę? Podstawa to sprawienie sprawienie, by nie czuli się u nas gośćmi niechcianymi, by wiedzieli, że współczujemy, rozumiemy ich trudną sytuację. Czasem wystarczy uśmiech do osób rozmawiających po ukraińsku, kilka ciepłych, przyjaznych słów. Mam nadzieję, że w tym roku w bardzo wielu domach święta będą międzynarodowe, polsko-ukraińskie, a z oświetlonych lampkami okien słychać będzie polskie i ukraińskie kolędy. Przy okazji: ukraińskie kolędy są naprawdę piękne. Warto też pamiętać, że większość naszych ukraińskich przyjaciół Boże Narodzenie będzie świętować według kalendarza juliańskiego, zatem wigilia 6 stycznia, w nasze święto Trzech Króli, czyli Objawienia Pańskiego. Może udałoby się znanym rodzinom ukraińskim pomóc w organizacji i przeżyciu święta? My już od jakiegoś czasu cieszymy się, że tej zimy Boże Narodzenie będziemy świętować dwukrotnie.