Reumatoidalne zapalenie stawów nazywano dawniej gośćcem pierwotnie przewlekłym lub gośćcem przewlekłym postępującym. Choroba ta zwykle rozpoczyna się w sposób niezauważalny. Gdy jej rozwój jest już dość daleko posunięty, chory odczuwa brak apetytu, osłabienie, drętwienie rąk, mrowienia, powtarzające się bóle stawów rąk, czasami stany podgorączkowe. Jednym z wczesnych objawów tej choroby są z kolei niewielkie obrzęki stawów palców wskazujących i środkowych, odczuwane zarówno w spoczynku, jak i w ruchu. Potem pojawiają się obrzęki stawów nadgarstków i stawów pozostałych palców. Bardzo często objawom tym towarzyszy trwająca od kilkunastu minut do kilku godzin po przebudzeniu tzw. sztywność poranna. Powoduje ona trudności w ujęciu palcami drobnych przedmiotów, zamykaniu dłoni. Z czasem następują usztywnienie i deformacja palców, w wyniku czego zostają one powykrzywiane, a palce serdeczny i mały – odchylone na zewnątrz. Równolegle zmianom chorobowym ulegają zwykle stawy kończyn dolnych, w tym śródstopia, przez co palce nóg zostają wygięte w górę, a stopa – spłaszczona. Dalej schorzenie obejmuje stawy kolanowe, łokciowe, barkowe, a także stawy szyjnego odcinka kręgosłupa, co sygnalizuje ból przy poruszaniu głową.

Jak powstaje ta choroba?

Wewnątrz stawu, w jego błonie maziowej, zaczynają się gromadzić komórki zapalne, przez co błona staje się coraz grubsza i reaguje wysiękiem; ten rozprzestrzenia się w jamie stawu, w której następnie powstają włókniste zrosty. Równocześnie błona napełza stopniowo na chrząstkę kości stawowych i wytwarza łuszczkę, która wnika w chrząstkę i stopniowo ją deformuje. W ten sposób otwiera sobie drogę do nasady kości, w której tworzy nadżerki. W samoobronie organizmu w płynach stawowych koncentrują się białe ciałka krwi – leukocyty; mają one zwalczać obce komórki, które mogą wywoływać procesy zapalne. Leukocyty, ulegając rozpadowi, uwalniają enzymy, które zaczynają trawić chrząstkę stawową. Zamiast więc chronić tkankę przed uszkodzeniem wspomagają jej destrukcję i uszkadzanie ścięgien, przez co powstaje stan chorobowy. Paradoksalnie system odpornościowy zaczyna działać na szkodę organizmu. Dlatego reumatoidalne zapalenie stawów określane jest jako immunologiczna agresja przeciw własnym tkankom.

W leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów stosuje się środki przeciwzapalne, przeciwmalaryczne, odtruwające, sterydy lub interwencję chirurgiczną. W leczeniu zapobiegawczym i łagodzącym przebieg choroby skuteczne są apiterapeutyki, czyli pszczele wytwory.

Jadem w gościec

Najskuteczniejszym z nich jest jad pszczeli. Jest on stosowany w różnych postaciach. Najprostsza z nich, znana już w starożytności, to wcieranie w bolące miejsce rozgniecionej pszczoły, a jeszcze lepiej – ostatniego segmentu jej odwłoku, w którym znajduje się zbiorniczek jadowy. O tym, że jad pszczeli działa skutecznie leczeniu tej dolegliwości, dobrze wiedzą pszczelarze narażeni każdego dnia podczas pracy na użądlenia, a więc otrzymujący mniejsze czy większe dawki jadu. Dlatego bardzo rzadko czynnie zajmujący się prowadzeniem pasieki pszczelarze chorują na niesprawność narządów ruchu. Pszczoła, wbijając żądło w naskórek żądlonego, nie jest w stanie go wyciągnąć. Uniemożliwiają jej to mikroskopijnej wielkości haczyki, które się w nim znajdują. Wbite żądło trzyma pszczołę na uwięzi. Ta pozycja jest dla niej nienaturalna, dlatego od razu po użądleniu usiłuje odlecieć i zwykle jej się to udaje, jednak zostaje urwany ostatni segment odwłoka, w którym tkwią żądło i zbiorniczek jadowy. Ulatująca pszczoła nie może żyć bez tej części ciała i wkrótce umiera. Aby uniknąć straty pszczół przy podawaniu do chorego organizmu określonej porcji jadu, owada oddziela się siateczką, co uniemożliwia głębsze wprowadzenie żądła. Dzięki temu pszczoła może dalej żyć i ponownie można wykorzystać jej jad.

W apitoksynoterapii, czyli leczeniu jadem, stosuje się też podawanie dawek pobranego wcześniej od pszczół i rozcieńczonego jadu w postaci śródskórnych lub podskórnych zastrzyków. Aby go uzyskać, drażni się zamknięte w odpowiednio przygotowanym pojemniku pszczoły prądem niskoamperowym, przez co wydzielają one jad na wyłożoną na dno naczynia tkaninę, z której następnie się go wypłukuje, rozcieńcza i podaje w określonych dawkach choremu. Kuracja trwa, w zależności od stopnia schorzenia, 6-10 tygodni, a choremu podaje się 20-30 wstrzyknięć.