Choć rybołówstwo, obok zbieractwa i łowiectwa, od zarania dziejów było jednym z podstawowych źródeł zapewnienia populacji ludzkiej pożywienia, a jeszcze do niedawna ryby i przetwory rybne uchodziły w Polsce za najtańsze i najpowszechniej dostępne towary konsumpcyjne, to ostatnie dwie dekady przyniosły spore zmiany w tym zakresie.

Dziś świeże ryby morskie to towar, jeśli nie luksusowy, to na pewno dużo droższy i trudniej dostępny niż w latach 80. czy nawet 90. ubiegłego wieku. Podstawową przyczyną tej sytuacji są m.in. umowy międzynarodowe, w tym wyśrubowane normy połowów narzucane Polsce przez Unię Europejską. UE bardzo skrupulatnie przestrzega m.in. Deklaracji z Johannesburga, w której państwa poławiające zobligowały się do przestrzegania wysokości połowów wynikających z zasady maksymalnych podtrzymywanych połowów, zalecanych przez Międzynarodową Radę Badań Morza. Przyjęcie przez UE w 2016 r. tzw. planu zarządzania zasobami Bałtyku dla wielu rybaków oznaczało utratę miejsc pracy, a dla mieszkańców Pomorza – zmiany w zwyczajach ekonomicznych i gospodarczych. I o ile nad zasadnością części unijnych przepisów często należy się zastanawiać, o tyle w przypadku norm dotyczących połowów należy uznać je za zasadne. Naukowcy są zgodni, że populacje niegdyś powszechnie występujące w Bałtyku dziś są zagrożone.

Jak wynika z opracowania dotyczącego polskich zasobów ryb, przygotowanego przez Morski Instytut Rybacki – Państwowy Instytut Badawczy pod redakcją dr hab. inż. Iwony Psuty, szczególnie narażony jest popularny niegdyś dorsz. „Sytuacja stanu stada jest o wiele trudniejsza, gdyż oprócz niskiego stanu zasobów występują równocześnie bardzo niekorzystne zmiany w jego strukturze, a także sytuacji hydrologicznej” – czytamy w artykule autorstwa Krzysztofa Radtkego. Na problemy w populacji ważniejszych użytkowo gatunków ryb południowego Bałtyku zwracał uwagę także prof. dr hab. Jan Horbowy z Zakładu Zasobów Rybackich. Według niego, jeszcze w 2017 r. „w przypadku dorsza wschodniego Bałtyku w 2016 r. utrzymywały się negatywne cechy jego dynamiki – niska kondycja ryb (choć nastąpiła tu pewna poprawa), wysokie «zapasożycenie», brak starszych dorszy w stadzie”. Sytuację komplikuje spadająca liczba tzw. wlewów z Morza Północnego, które mają zasadniczy wpływ na warunki hydrologiczne panujące w naszym morzu.

Choć sytuacja śledzi i szprot jest lepsza, to również ją trudno uznać za idealną.

Co możemy zatem zrobić, by powstrzymać degradację zasobów Bałtyku? Naukowcy są zdania, że trzeba skrupulatnie przestrzegać międzynarodowych wytycznych dotyczących połowów. Na to, jako obywatele, nie mamy większego wpływu, możemy jednak „wybierać portfelem”. W tym przypadku nie bez znaczenia jest zmiana naszych nawyków kulinarnych. O ile jest to możliwe, powinniśmy zastępować dorsza np. mintajem czy morszczukiem albo rybami hodowlanymi – np. pstrągami. Mając jednak na uwadze, jak ważne są w zdrowej diecie ryby, nie powinniśmy rezygnować z nich całkowicie.

Publikacja dofinansowana ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą Społeczna odpowiedzialność nauki – Popularyzacja nauki i promocja sportu, nr projektu: SONP/SN/550964/2022, kwota dofinansowania: 500 000,00 zł, całkowita wartość projektu: 556 000,00 zł.

MEN