Pracuję w jednej firmie od 22 lat. Od 3 lat nowy dyrektor płaci pensje pracownikom wykonującym tę samą pracę według własnego uznania. Ludzie ze stażem takim jak ja mają często pensję niższą od tych zatrudnionych w ostatnim czasie. Czy to zgodne z prawem?

Odpowiedź eksperta
„Pracownicy mają prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości”. Od 26 kwietnia 2023 r. tak brzmi art. 18 (3c). I dalej: § 2 Wynagrodzenie, o którym mowa w § 1, obejmuje wszystkie składniki wynagrodzenia, bez względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą, przyznawane pracownikom w formie pieniężnej lub w innej formie niż pieniężna.

§ 3 Pracami o jednakowej wartości są prace, których wykonywanie wymaga od pracowników porównywalnych kwalifikacji zawodowych, potwierdzonych dokumentami przewidzianymi w odrębnych przepisach lub praktyką i doświadczeniem zawodowym, a także porównywalnej odpowiedzialności i wysiłku.

Jeżeli kolega na tym samym stanowisku zarabia więcej bez konkretnego powodu – po przeanalizowaniu sposobu wykonywanej przez nas pracy stwierdzamy, że niczym się ona nie różni od lepiej opłacanego pracownika – to jest to forma dyskryminacji. Dyskryminacja płacowa jest natomiast niezgodna z Kodeksem pracy; w myśl jego przepisów pracownicy mają prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości.

Każdy, kto niesłusznie i bez powodu zarabia mniej, może złożyć doniesienie w PIP (Państwowa Inspekcja Pracy) albo wystąpić na drogę sądową i żądać odszkodowania. Jego wysokość nie może być niższa niż minimalne wynagrodzenie za pracę, a dodatkowo sąd może również wyrównać pensje pracowników.

Należy jednak pamiętać, że wysokość wynagrodzenia pracowników, których praca nie ma tej samej wartości, może być zróżnicowana, a pracodawca może stosować różne kryteria oceny wartości pracy pracowników. Równe traktowanie w zakresie wynagrodzenia nie oznacza bowiem prawa do równego wynagrodzenia wszystkich pracowników lub pracowników na tych samych stanowiskach. Dopuszczalne jest jego zróżnicowanie oparte na kryteriach zobiektywizowanych i związanych z wykonywaną pracą.

Różnicowanie wynagrodzenia pracowników na tych samych stanowiskach jest możliwe wyłącznie na podstawie obiektywnych kryteriów. Nie mogą być one związane np. z płcią, wiekiem, niepełnosprawnością, rasą, religią, narodowością czy orientacją seksualną. Obiektywnymi kryteriami różnicowania wynagrodzenia są m.in.: zakres obowiązków poszczególnych pracowników pracujących na danych stanowiskach; zakres odpowiedzialności materialnej, dyscyplinarnej czy odszkodowawczej w przypadku niewłaściwego wykonywania obowiązków; rodzaj świadczonej pracy; ilość oraz jakość świadczonej pracy; staranność, nakład pracy i terminowość jej wykonywania; odpowiedzialność ciążąca na poszczególnych pracownikach w związku z liczbą oraz kategorią klientów, z którymi współpracują; skala, rodzaj i poziom skomplikowania obowiązków i sposób ich wypełnienia; kwalifikacje potrzebne do wykonania pracy, doświadczenie i staż danego pracownika.