Na tej wyjątkowej wystawie zgromadzono dzieła sztuki antycznej i wczesnorenesansowej, które zostały wypożyczone z najbardziej prestiżowych muzeów Florencji, Rzymu, Paryża, Londynu, Waszyngtonu. Ekspozycja została zaplanowana w ramach jubileuszu – pod auspicjami UNESCO – 50. rocznicy odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie, którego partnerem jest ORLEN.

Motywem przewodnim ekspozycji prezentującej światowej klasy dzieła włoskiego quattrocento jest pamięć o antyku jako niewyczerpanym źródle artystycznych inspiracji. – Wystawa opowiada o sztuce włoskiego quattrocento, prawdopodobnie najdonioślejszego przełomu kulturalnego w historii. Przełomu spowodowanego odkrywanymi z zapałem zabytkami i ideami starożytnych Rzymian i Greków, który skutkował przemianami we wszystkich dziedzinach życia, w całej Europie – powiedział w trakcie otwarcia wystawy minister kultury i dziedzictwa narodowego prof. Piotr Gliński.

Kultura odrodzonego świata

Wystawa nawiązuje do okresu bardzo ważnego dla całej kultury europejskiej, gdy właśnie w XV-wiecznej Italii wszystkie ideały i wartości wywiedzione z antyku zostały wydobyte z rzymskich gruzów i ustawione na piedestale jako ideał zapomnianego piękna. – Wystawa quattrocento jest dla nas niezwykle cenna i bliska, bo mówi o naszych wspólnych antycznych i renesansowych korzeniach. Z tych antycznych ideałów czerpali wiedzę i inspirację także najwięksi luminarze polskiej kultury, która bez licznych przedstawicieli elit studiujących w Padwie czy Bolonii nie nabrałaby tej rzymskiej i łacińskiej siły – podkreślił prof. Gliński.

Wystawa jest próbą spojrzenia na wielką przemianę, którą Europa zawdzięcza XV-wiecznym włoskim artystom i ich mecenasom – papieżom oraz lokalnym władcom, szukającym w śladach potęgi starożytnego Rzymu inspiracji potrzebnej do stworzenia kultury nowego, odrodzonego świata. Zdaniem prof. Glińskiego, wystawa opowiada nie tylko o odkrywaniu i kultywowaniu rzymskich wartości estetycznych, ale także o tym, że od samego początku przyjęcia chrześcijaństwa w parze z nimi szły wartości etyczne. Rzymskie ideały męstwa, honoru, sprawiedliwości i poczucia obowiązku wobec wspólnoty są ponadczasowe. – Polacy od wieków podkreślają swoją przynależność do cywilizacji łacińskiej, która wyrosła na wielkim dziedzictwie rzymskim. Podstawą trwania naszej tożsamości narodowej, naszej kultury od jej zarania jest rzymska forma chrześcijaństwa – rzymski katolicyzm, łacińskość kultury – oraz republikanizm – wskazał minister.

Pierwszy raz w Polsce

Nad wystawą patronat honorowy objęli: prezydent Andrzej Duda, minister kultury i dziedzictwa narodowego Piotr Gliński oraz minister kultury Włoch Gennaro Sangiuliano. Ponad 40% eksponatów pochodzi właśnie z Italii. – Będziemy współpracowali z panem ministrem Glińskim, aby to dzisiejsze wydarzenie, ta wystawa była pierwszym z całego szeregu wyjątkowych wydarzeń kulturalnych, które wspólnie będziemy realizować – zapowiedział minister kultury Włoch.

Dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie dr hab. Wojciech Fałkowski zaznaczył, że to wystawa o kulturze włoskiej, która ufundowała nowożytną kulturę europejską. – Wystawa opowiada o tym, że czasami warto się obejrzeć za siebie, że można stamtąd czerpać piękne wzorce i inspiracje. Odkrywana na nowo tradycja może stworzyć zupełnie nowy świat i nową sztukę – powiedział dr Fałkowski.

Zgromadzone na wystawie eksponaty sztuki antycznej i wczesnorenesansowej – rzeźby, obrazy, rysunki, grafiki, unikatowe rękopisy oraz inkunabuły – pozwolą zwiedzającym poczuć atmosferę quattrocento – okresu, który przyniósł światowej sztuce wyzwolenie twórczej energii na niespotykaną wcześniej skalę. – Na ekspozycji prezentujemy dzieła wielkich mistrzów, takich m.in. jak Antico, Filarete, Bramante, Perugino, Mantegna, Bellini czy Botticelli. Większość z nich jest w Polsce po raz pierwszy – podkreślił dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie.

Dialog dwóch epok

„Przebudzeni...” to wystawa, która mówi o potrzebie sięgania do dziedzictwa antyku. Przypomina, że istnieją w naszej europejskiej kulturze nieprzemijające fascynacje, tropy, idee, dlatego też głównym tematem wystawy jest ukazanie roli, którą odegrały w sztuce wczesnego renesansu fascynacja i odkrywanie okruchów świata antycznego. Narracja utrzymana jest w konwencji sennej wizji, w której kolejne prezentowane zagadnienia łączą się ze sobą na zasadzie ciągu skojarzeń. – Dziełom z XV wieku i pierwszych dekad XVI wieku towarzyszą starożytne zabytki. Od pierwszej do ostatniej sali dzieła sztuki obu epok nawiązują ze sobą dialog, pokazując, na czym polegało odrodzenie antycznych form i w jaki sposób pracowali ówcześni artyści – wyjaśnił kurator wystawy dr Mikołaj Baliszewski.

Jest to pierwsza w Polsce wystawa zgłębiająca temat w sposób tak gruntowny i wszechstronny na przykładzie cennych zabytków sztuki antycznej i wczesnorenesansowej – rzeźb, malarstwa, rysunków i grafik. Ponad 160 obecnych na niej eksponatów zostało wypożyczonych z ponad pięćdziesięciu instytucji i kolekcji prywatnych, wśród których znalazły się m.in.: Galeria Uffizi (Florencja), Galeria Borghese (Rzym), Luwr, Muzeum Brytyjskie i Narodowa Galeria Sztuki w Waszyngtonie.

Na ekspozycji znalazły się rzadko podróżujące zabytki z najbardziej prestiżowych muzeów i bibliotek świata, jak np. Hypnerotomachia Poliphili (Walka Polifila o miłość we śnie) – jedna z najbardziej fascynujących ksiąg quattrocento, odzwierciedlająca fascynację antykiem kilku pokoleń włoskich humanistów. Przypisywana Francescowi Colonnie opowiada historię Polifila, który śniąc, przemierza mistyczne krajobrazy pełne antycznych pałaców, świątyń i ogrodów.