Od początku II wojny światowej jednym z głównych celów okupantów była eliminacja przedstawicieli tzw. polskich warstw przywódczych, wśród których znalazły się osoby duchowne. Szacuje się, że w latach 1939-1945 z rąk nazistów i sowietów zginęło blisko 3 tysiące polskich duchownych (20%). – Polscy księża, zakonnicy i siostry zakonne ginęli w egzekucjach, więzieniach i obozach koncentracyjnych. Tylko w Dachau przetrzymywano 2579 katolickich księży, w tym 1780 Polaków, spośród których naziści zamordowali 868 – przypomina Paulina Przepiórka z Akademii Nowoczesnych Mediów i Komunikacji KUL. Jak podkreśla, wśród męczenników II wojny światowej są kapłani związani z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim.

Żołnierze Bożej sprawy

Święty Jan Paweł II, największy wśród profesorów najstarszej lubelskiej uczelni, apelował, aby zachować pamięć o męczennikach i utrwalić ich świadectwo. „Świadectwo dawane Chrystusowi aż do przelania krwi stało się wspólnym dziedzictwem zarówno katolików, jak i prawosławnych, anglikanów i protestantów. W naszym stuleciu wrócili męczennicy. A są to często męczennicy nieznani, jak gdyby «nieznani żołnierze» wielkiej sprawy Bożej. Ich świadectwa nie powinny zostać zapomniane w Kościele” – napisał w 1994 r. w Tertio millennio adveniente. Pięć lat później, podczas podróży apostolskiej do Polski, 13 czerwca 1999 r. Jan Paweł II dokonał beatyfikacji 108 polskich męczenników, zamordowanych z nienawiści do wiary w czasie II wojny światowej. Wśród nich znalazło się ośmiu duchownych związanych z KUL: ks. Stefan Grelewski (1898-1941), ks. Henryk Hlebowicz (1904-1941), ks. Henryk Kaczorowski (1888-1942), ks. kmdr ppor. Władysław Miegoń (1892-1942), bp Władysław Goral (1898-1945), ks. Stanisław Mysakowski (1896-1942), ks. Leon Piotr Nowakowski (1913-1939) i o. Florian Józef Stępniak OFM Cap (1912-1942).

Kapelani i wykładowcy

Ksiądz Stefan Grelewski na studia z prawa kanonicznego został skierowany w 1919 r. jeszcze jako kleryk. Po zakończeniu kształcenia opiekował się polskimi emigrantami we Francji. Był duszpasterzem ludzi pracy, nauczycielem, publicystą i tłumaczem. Aresztowany w styczniu 1941 r., wraz z młodszym bratem Kazimierzem, trafił do obozu koncentracyjnego w Auschwitz, skąd przewieziono go do obozu w Dachau, gdzie zmarł z głodu i wycieńczenia. Ksiądz Henryk Hlebowicz obronił na KUL doktorat z teologii. W Wilnie pełnił funkcje wikariusza oraz wykładowcy w seminarium duchownym i na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Stefana Batorego. Po wybuchu II wojny światowej został kapelanem podziemia niepodległościowego. Zginął 9 listopada 1941 r., rozstrzelany przez niemiecką policję w pobliżu Borysowa na Białorusi. Ksiądz Henryk Kaczorowski jako pierwszy uzyskał na KUL stopień doktora teologii. Publikował artykuły o tematyce teologiczno-moralnej, ascetycznej i społecznej. Aresztowany przez gestapo w listopadzie 1939 r., zginął jako więzień obozu w Dachau. Ksiądz kmdr ppor. Władysław Miegoń, absolwent Wydziału Prawa Kanonicznego, był pierwszym kapelanem Marynarki Wojennej II Rzeczypospolitej. Trafił do niewoli niemieckiej podczas kampanii wrześniowej. Zmarł w wyniku wycieńczenia w obozowym szpitalu w Dachau. Ksiądz Leon Nowakowski od 1937 r. studiował teologię moralną. Zginął w egzekucji w Piotrkowie Kujawskim, rozstrzelany przez żołnierzy hitlerowskich.

Duchowni z Lublina

Wśród kapłanów związanych z KUL i naszą diecezją jest bp Władysław Goral. Człowiek ascezy i głębokiej pobożności, nazywany „aniołem pokoju i dobroci”, zmarł jako więzień obozu w Sachsenhausen. Ksiądz Stanisław Mysakowski był zaangażowany w duszpasterstwo na terenie Lublina; przez lata prowadził szeroko zakrojoną działalność na rzecz ubogich. Poszukiwany przez Niemców, sam zgłosił się do więzienia. Aresztowany, trafił najpierw do Sachsenhausen, a następnie w Dachau, gdzie zginął. Kapucyn o. Florian Józef Stępniak był studentem grupy biblijnej Wydziału Teologicznego KUL, a także pracował w lubelskim klasztorze przy Krakowskim Przedmieściu. Zginął jako więzień niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego w Dachau.