Fazy Księżyca, deszcz meteorów, konstelacja Wieloryba, roje meteorów niczym ogniki, komety. To wszystko można zobaczyć na własne oczy na październikowym niebie w obserwatoriach astronomicznych. Jeśli jednak nocne wędrówki nas nie przekonują, chmury zasłaniają niebo, a interesujące nas ciała niebieskie są niewidoczne w naszej części globu, zainteresowanych zapraszają planetaria. Tam nie mają znaczenia pora dnia ani pora roku. Dokąd warto się wybrać, by spojrzeć w gwiazdy i poznać tajemnice kosmosu?

Toruń

Zaczynamy od miasta najwybitniejszego polskiego astronoma – Mikołaja Kopernika. Centrum Popularyzacji Kosmosu „Planetarium – Toruń” znajduje się w budynku zbiornika na gaz z 1860 r. Choć pomysł stworzenia planetarium powstał jeszcze przed II wojną światową, to otwarto je dopiero w 1994 r. Jest jednym z czterech największych planetariów w Polsce, biorąc pod uwagę wielkość kopuły i liczbę miejsc na widowni (189); średnica kopuły ma 15 m, wysokość od podłogi do zenitu – 9,5 m.

W planetarium czekają na widzów seanse astronomiczne, interaktywne wystawy, przestrzeń zaaranżowana w formie bazy kosmicznej, gdzie można się poczuć niczym astronauta. Dzięki samodzielnie stworzonemu systemowi, jak piszą twórcy, „w ciągu kilku chwil możemy przelecieć przez pierścienie Saturna czy też wylądować i «postawić nogę» na Księżycu”.

Chorzów

Mamy tu najstarsze polskie planetarium – w przyszłym roku będzie miało 70 lat. Może się poszczycić posiadaniem największej w Polsce lunety i jednym z najnowocześniejszych na świecie systemów wizualizacji nieba, w który została wyposażona sala planetarium. Odwiedzający je obejrzą miliony gwiazd i odkryją odległe zakątki wszechświata. Można tu zgłębić zagadnienia związane z sejsmologią, meteorologią i astronomią, przeżyć trzęsienie ziemi, stanąć tuż przy prawdziwej błyskawicy czy odbyć symulowany lot w kosmos. Są tu jeszcze obserwatorium czy 25-metrowa winda wieży widokowej, na której szczycie na pasażerów czeka – jak kusi strona internetowa chorzowskiego planetarium – niespodzianka, związana z bardzo starym instrumentem optycznym, z którego korzystał sam Leonardo da Vinci...

Olsztyn

To miasto ma drugie co do wielkości planetarium w Polsce, które zostało otwarte w 1973 r., w 500. rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika. Olsztyńskie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne jest hołdem dla astronoma, który w tym mieście spędził kilka lat, pełniąc funkcje administratora okolicznych dóbr Kapituły Warmińskiej. Pod sztucznym niebem planetarium są organizowane wykłady popularnonaukowe wygłaszane przez naukowców z całej Polski. Sporą atrakcją tego miejsca jest kopia Sputnika 1, pierwszego sztucznego satelity Ziemi. W Olsztyńskim Obserwatorium Astronomicznym, zlokalizowanym w XIX-wiecznej wieży ciśnień, można się z kolei zapoznać z kolekcją meteorytów, z rozwojem astronomii oraz z różnymi metodami obserwacji i pomiarów astronomicznych.

***

Obok wymienionych warto zajrzeć do planetariów w: Warszawie (Centrum Nauki Kopernik wykorzystuje najnowocześniejsze urządzenia, jednak tu kosmos będzie można poznawać dopiero w nowym roku), Łodzi (Planetarium EC1 uznane za jeden z „7 Nowych Cudów Polski 2016” miesięcznika National Geographic Traveler) albo Gdyni (choć stworzone dla studentów dzisiejszej Akademii Morskiej, to mogą z niego korzystać miłośnicy gwiazd).

Planetaria na świecie

• Szanghaj (Chiny) – kopuła tego planetarium zajmuje 38 tys. m2, a kształtem przypomina statek kosmiczny. Budynek bez linii prostych i kątów prostych został zaprojektowany tak, aby odzwierciedlał kształty, ruch i geometrię wszechświata;

• Chicago (USA) – pierwsze planetarium zbudowane na zachodniej półkuli i najstarsze istniejące do dziś (od 1930 r.);

• Jena (Niemcy) – Planetarium Zeissa to najstarsze nieprzerwanie działające planetarium na świecie. Otwarto je w 1926 r.