Podziemny korytarz i znajdujące się tu cysterny wydrążone zostały we wnętrzu skały. Dziś wędruje się tędy dość łatwo dzięki elektrycznemu oświetleniu, ale w dawnych czasach, by cokolwiek widzieć, niezbędne były pochodnie lub oliwne lampki. Inaczej wewnątrz panowała absolutna ciemność. Czy po obejrzeniu tego miejsca wrócimy jeszcze do wnętrza twierdzy? Nie. Ta trasa prowadzi w jednym kierunku. Po przejściu kilkudziesięciu metrów przez skalny korytarz docieramy do współcześnie zainstalowanych żelaznych schodów wiodących do wyjścia. Znajduje się ono na zewnątrz, nieco powyżej podziemnej trasy. Światło słońca wskazuje jego położenie. Tędy można było niepostrzeżenie opuścić twierdzę. Biada jednak, gdyby oblegający Herodion wróg dowiedział się o istnieniu tego miejsca. Dlatego było zamaskowane. My tą drogą bezpiecznie opuszczamy mury warowni i po chwili znajdujemy się na zewnętrznym zboczu wzniesienia, kilkanaście metrów poniżej murów fortecy. Potrzeba trochę czasu, by oczy znów przyzwyczaiły się do blasku słońca. Dobrze widzieć jego blask. Niedawno otaczały nas mroki podziemi, teraz cieszymy się pięknem otaczającego świata. Ale jeszcze nie rozstajemy się z wykopaliskami odsłaniającymi pozostałości budowli z czasów Heroda. Błędem byłoby pospieszne zejście w dół. Dlatego kierujemy się ścieżką prowadzącą nas ku północno-wschodniej części stoku wzniesienia. Tu znajdują się pozostałości grobowca Heroda Wielkiego.

Poszukiwania miejsca pochówku tego judejskiego króla zajęły archeologom wiele czasu. Wpierw – na podstawie opisu pogrzebu Heroda pozostawionego przez Flawiusza – uważano, że znajduje się ono u podnóża wzniesienia. Ten trop okazał się jednak błędny. Na szczęście nie odstąpiono od poszukiwań. Skoncentrowano się w nich na zboczu wzgórza. I był to trafiony pomysł. Wykopaliska wpierw odsłoniły schody łączące twierdzę z dolnym miastem. One wyznaczyły linię dalszych poszukiwań. Mozolne prace przyniosły efekt: odnaleziono pozostałości znacznego pomieszczenia. Było w ruinie. Jego zniszczenie przypisano zelotom, którzy podczas powstania przeciw Rzymianom zajęli twierdzę. Jako ludzie religijni zbudowali w niej synagogę i mykwę, czyli rytualną łaźnię. To zrozumiałe. Ale dlaczego mieliby zniszczyć grób Heroda? Miało to wynikać z ich niechęci do owego króla. Czy zatem wszystko stracone? Dalsze badania wykazały, że zniszczona budowla to jedynie część większego kompleksu. Podczas wykopalisk po drugiej stronie schodów znaleziono kolejną komorę. Czy to poszukiwany grób? Jak zazwyczaj w takich wypadkach, jedni archeolodzy wypowiadają się twierdząco, a inni są sceptykami.

Kierujący pracami prof. Ehud Netzer, który prowadził je aż do swej śmierci, przedstawił propozycję rekonstrukcji losów tego miejsca. Uważał on, że wpierw znajdowały się tu budowle o codziennym przeznaczeniu: wille, magazyny. Usytuowano tu również teatr. Te budowle zburzono na polecenie Heroda i zgodnie z jego wolą wzniesiono na ich miejscu mauzoleum, gdzie po śmierci złożono jego ciało. Mauzoleum zostało zniszczone podczas powstania przeciw Rzymianom. Obecnie, na bazie odkrytych śladów, podjęto rekonstrukcję tej budowli. Dokonali jej już następcy Netzera. Według nich, podstawę mauzoleum stanowił kwadrat o wymiarach 10 × 10 m. Na nim oparta była trójkondygnacyjna budowla. Wieńczył ją stożkowy dach. Ostatnia kondygnacja przypominała owalną basztę otoczoną kolumnadą. Całość mierzyła 25 m. Ów grobowiec znajdował się po wschodniej stronie schodów prowadzących do twierdzy.

Na północno-wschodnim stoku Herodionu odnaleziono również pozostałości niewielkiego teatru. Oblicza się, że mógł on pomieścić ok. 400 widzów. Był zapewne przeznaczony dla gości odwiedzających Heroda. Szczęśliwie zachowały się znaczne pozostałości loży królewskiej. Zachwyca zdobiąca ją malatura. Odrestaurowano zachowane jej fragmenty. Przywrócono dawny blask ich barw. Dolna część imitowała marmurowe płyty i kolumny. Pomiędzy nimi starożytny artysta namalował otwarte okna, przedstawiające krajobrazy i sceny z Egiptu oraz Włoch. Te zachowane do dziś fragmenty pozwalają na wyobrażenie sobie przepychu i piękna tego miejsca. Pomagają nam w tym archeolodzy, którzy zrekonstruowali zewnętrzną kolumnadę. I gdyby nie założone dziś szyby, które mają chronić cenne freski przed zniszczeniem, moglibyśmy mieć wrażenie, że czas się tu zatrzymał, a Herod wraz ze swymi gośćmi przed chwilą opuścił to miejsce.

Teraz możemy zatrzymać się na zewnątrz i z wysokości królewskiej loży podziwiać okoliczne krajobrazy. Nie możemy tego zrobić, siedząc w loży. Wydaje się więc, że dumny i zazdrosny władca i po swej śmierci nie pozwolił na to, abyśmy zasiedli na miejscu, które niegdyś należało do niego. Zresztą loża zawsze była przeznaczona tylko dla najbardziej uprzywilejowanych. Reszta gości, by oglądać spektakl, zasiadała na usytuowanych poniżej kamiennych ławach, tworzących półkolistą widownię. Zatrzymajmy się w tym miejscu, żeby wspomnieć o jeszcze jednym ciekawym odkryciu. Zawdzięczamy je Gideonowi Forsterowi. Podczas prac prowadzonych w latach 1968-69 odnalazł on pierścień wykonany z brązu. Znajdujące się na nim litery wzbudziły wielkie zainteresowanie. Składały się bowiem na imię „Piłat”. By mieć pewność co do autentyczności znaleziska i poprawności odczytania napisu, z publikacją o nim czekano aż do 2018 r.

Po opuszczeniu teatru, schodząc do stóp wzgórza, dochodzimy do pozostałości znajdującego się tam miasta. Dziś możemy dostrzec jedynie pozostałości domostw urzędników, pałacu, wspaniałego basenu oraz łaźni. Wrażenie robi rozmiar owego basenu otoczonego kolumnadą i ogrodem. Ma on wymiary 70 × 40 m i 4 m głębokości. Równie imponujące są rozmiary pałacu, zajmującego powierzchnię prostokąta o wymiarach 130 × 55 m. Te dwie budowle były najważniejsze, ale to jedynie pozostałości znajdujących się tu zabudowań. Jak imponująco zatem musiała wyglądać całość!

Na koniec wspomnijmy jeszcze o tych, którzy jako pierwsi odkrywali pozostałości Herodionu. Pionierem był Edward Robinson, który podjął poszukiwania w 1841 r. Kolejni to franciszkanie: o. Virgilio Corbo i o. Stanislao Loffreda, którzy prowadzili tu prace w latach 1962-67. Pewnie pracowaliby dłużej, gdyby nie wybuch wojny sześciodniowej i związane z nią zmiany terytorialne. Kolejnych archeologów, którzy dokonali bardzo ważnych odkryć, już nie trzeba wymieniać, gdyż wspominaliśmy o nich wcześniej. Na koniec powiedzmy jeszcze jedno. W czasach bizantyjskich mnisi, szukając odosobnienia na pustyni, zbudowali wewnątrz twierdzy niewielki klasztor, by tu przez modlitwę zbliżyć się bardziej do Boga. Tym samym Herodion to również szczególny ślad obecności chrześcijan w Ziemi Świętej.