Ks. Rafał Witkowski: Homilia, którą papież Polak wygłosił podczas Liturgii Słowa 12 czerwca 1999 r. w Zamościu to esencja teologii stworzenia, w której naczelne miejsce znajduje troska o świat przyrody powierzony człowiekowi przez Boga Stwórcę. Wołanie św. Jana Pawła II nie może pozostać bez odpowiedzi. Przypomnijmy, że już wtedy usłyszeliśmy ważny apel papieża: „Zwracam się w szczególny sposób do tych, którym powierzona została odpowiedzialność za ten kraj i za jego rozwój, aby nie zapominali o obowiązku chronienia go przed ekologicznym zniszczeniem! Niech tworzą programy ochrony środowiska i czuwają nad ich skutecznym wprowadzaniem w życie! Niech kształtują nade wszystko postawy poszanowania dobra wspólnego, praw natury i życia! Niech ich wspierają organizacje, które stawiają sobie za cel obronę dóbr naturalnych! W rodzinie i w szkole nie może zabraknąć wychowania do szacunku dla życia, dla dobra i piękna. Wszyscy ludzie dobrej woli winni współdziałać w tym wielkim dziele”. Jak wygląda nasza odpowiedź na ten apel św. Jana Pawła II?

Ks. dr Zbigniew Kucharski: Trzeba się przyznać, że jako wspólnota Kościoła trochę przespaliśmy temat związany z ekologią. Kwestie ekologiczne już dawno wybrzmiały na arenie międzynarodowej, zarówno w życiu społecznym, jak i politycznym. Z punktu widzenia teologii pastoralnej należy zauważyć, że – kiedy pojawiają się ważne sprawy społeczne – Kościół nie może być nieobecny. Tym bardziej, jeśli te sprawy dotyczą etyki i moralności.

A cóż ma ekologia do moralności?

Jeśli zastanawiamy się, jaki skład chemiczny ma opona do samochodu albo jak zaawansowany technologicznie jest samochód, to etyka i moralność nie mają nic do tego. Natomiast jeżeli chodzi o zachowania związane ze środowiskiem naturalnym i z ekologią, to wtedy wchodzimy już w obszar odpowiedzialności, a więc pojawia się zagadnienie winy, a w cięższych przypadkach nawet grzechu. Wtedy bardzo ważna staje się etyka i moralność. I trzeba przyznać, że jako Kościół mamy wiele tu do zrobienia. Mocnym głosem w tej przestrzeni przed dziesięciu laty zaistniał śp. papież Franciszek ze swoją encykliką Laudato Si, poświęconą trosce o wspólny dom. To dzieło to nie jest nic innego, jak jedno wielkie, totalne przypomnienie o Bogu Ojcu Stworzycielu.

Znajdujemy jednak osoby, które kontestują tematy ekologiczne w życiu Kościoła...

Dystans niektórych osób do tych tematów, w moim przekonaniu, wynika z niezrozumienia, o co chodzi w misji Kościoła. Jeżeli ktoś mówi, że nie lubi ekologii albo jest przeciw, to dla mnie jest to pomyłką w rozważaniach, bo co tu lubić albo czego tu nie lubić. Jest to przestrzeń społeczna, w której jest potrzebny głos Kościoła. Zobaczmy: jest przede wszystkim Bóg Ojciec Stworzyciel, który jest sprawcą, że cały Wszechświat istnieje. Nasze odniesienie do Boga nie może pomijać dzieł Stwórcy. Nie można powiedzieć: „Boże Ojcze, dobrze, że jesteś, ale nie interesuje mnie to, co stworzyłeś”! Sprawa poszanowania środowiska naturalnego, czyli praw natury, bezpośrednio prowadzi także do poszanowania życia ludzkiego od poczęcia do naturalnej śmierci. To też jest prawo natury, które pochodzi od Boga Ojca Stworzyciela.

Kto jest zobowiązany do podejmowania tematów ekologii?

Odpowiedzialność za wspólny dom, którym jest Ziemia, a nawet kosmos, nie spoczywa tylko na wybranych osobach czy danym środowisku. Za ten dom odpowiadamy wszyscy. Mało tego: tylko wtedy możemy być skuteczni, jeśli jesteśmy odpowiedzialni wszyscy. Proszę sobie wyobrazić sytuację, że ludzie mieszkają w jakimś bloku. Każdy jest innego wyznania religijnego, każdy jest innej opcji politycznej i każdy wyznaje inne wartości. I w momencie, kiedy w tym budynki zaczyna przeciekać dach, to te ich wartości, wyznania religijne i poglądy polityczne są obojętne. Jest problem: woda zalewa mieszkania. I nie może być tak, że ktoś ze względu na swoje poglądy powie, że go to nie interesuje. To jest kwestia autentycznej odpowiedzialności nas wszystkich, tym bardziej w przestrzeni globalnej, gdzie idzie o genialne dzieło Boże. Ekologia to dziedzina, która „aż się prosi”, aby był „okrągły stół ekologiczny”, żeby do dyskusji usiadły wszystkie środowiska i – nie patrząc na różnorodności – umiały ze sobą, dla dobra sprawy, postępować w jednym kierunku.

Nie można żyć bez odniesienia do świata, który jest dziełem Boga Stwórcy. Ale jak dzisiaj Kościół podejmuje tematy ekologii? Jak czynią to katolicy w Polsce?

Papież Franciszek przez encyklikę Laudato Si ukazał, że wielka nisza w nauczaniu Kościoła jest niezagospodarowana. Temat ekologii domaga się tego, abyśmy jako ludzie Kościoła byli obecni w różnych dyskusjach społecznych. Ważne jest, aby księża, duszpasterze, katecheci zaczęli dostrzegać, że jest to dziedzina, która wymaga naszej obecności i zainteresowania. W Kościele w Polsce istotne stało się mianowanie w 2015 r. bp. Tadeusza Lityńskiego na delegata Konferencji Episkopatu Polski ds. Duszpasterstwa Pracowników Leśnictwa, Gospodarki Wodnej i Ochrony Środowiska. To sprawiło, że właśnie nasz biskup diecezjalny stał się w pewnym sensie „pierwszym ekologiem w Episkopacie”. W konsekwencji pociągnęło to za sobą powstanie zespołu „Laudato Si”, którego bp Lityński jest przewodniczącym. Następnym skutkiem jest stworzenie ogólnopolskiego duszpasterstwa środowisk „Laudato Si”, w które są zaangażowani diecezjalni duszpasterze tych środowisk.

A w kontekście lokalnym, w naszej diecezji?

W naszym województwie jest realizowany duży projekt pod nazwą „Lubuszanie ambasadorami czystego powietrza”, w ramach którego niedawno na uczelniach w Gorzowie Wlkp. i Zielonej Górze odbyły się 2 konferencje dla młodzieży, a także konferencja prasowa dla dziennikarzy. Działanie ekologiczne przenosi się do mediów, do przestrzeni przekazu społecznego. Cieszy, że projekt jest realizowany przez Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej, a został dofinansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Zielonej Górze w Ramach Programu Regionalnego Wsparcia Edukacji Ekologicznej. Musimy być ukierunkowani na przyszłe pokolenia, ponieważ to im zostawimy obecne dziedzictwo. Kiedyś oni przejmą stery troski o nasz wspólny dom. Można powiedzieć, że projekt „Lubuszanie ambasadorami czystego powietrza” to tworzenie „okrągłego stołu ekologicznego” w praktyce.

Jak konkretnie?

Przygotowujemy różnorodne materiały. Są to filmy czy publikacje kierowane do środowisk parafialnych, a przez parafię również do katechetów, a przez nich są wykorzystywane jako pomoc w prowadzeniu lekcji dla dzieci i młodzieży. Filmy dotyczą merytorycznych zagadnień związanych z czystym powietrzem, ukierunkowanych na wskazania, co robić, a czego unikać. Te materiały ukazują też, jakie mamy możliwości oddziaływania na to, żeby było lepiej. Warto podkreślić, że w jednym z filmów znajdziemy przybliżenie encykliki papieża Franciszka Laudato Si. Do filmów edukacyjnych został przygotowany materiał w postaci książki z konspektami jako propozycja do prowadzenia lekcji czy spotkań w różnych grupach, np. parafialnych. Wiem, że niektóre osoby już się zobowiązały, że tematy ekologiczne na podstawie tych materiałów będą faktycznie realizowane.

W czym pomaga taki projekt?

Cieszy, że otwiera się kolejna przestrzeń, gdzie my – jako katolicy – oprócz motywacji, by żyć zdrowo, czysto, przyjemnie, dodajemy motyw poszanowania dzieła stworzenia z racji, że wierzymy w Boga, który jest Ojcem Stworzycielem. To otwiera zupełnie inny wymiar troski ekologicznej. Zauważmy, że ekologia dotyka dziś każdego. W każdym domu powinno się segregować śmieci. Nie ma firmy, która by nie podlegała przepisom związanym z ekologią. Pamiętajmy wreszcie, że ekologia to Areopag współczesnego świata i nie może nas tam nie być.