Kontrowersyjnym konserwatywnym influencerem” nazwało Kirka BBC, ale Sky News określiło go mianem „skrajnie prawicowego aktywisty anty-LGBT”. Podczas gdy jego zwolennicy wychwalali go jako męczennika wolności słowa, przeciwnicy chełpili się jego śmiercią, a nawet sugerowali, że była zasłużona. Zabójstwo uwypukliło głęboką polaryzację widoczną obecnie w zachodnim dyskursie publicznym, a także zamieszanie i dezorientację, które wpływają na nasze zbiorowe rozumienie wolności słowa – teraz codziennie atakowane w obliczu konkurujących definicji i priorytetów.

Niektórzy starają się pozbawić prawa do wolności słowa tych, którzy kwestionują preferowane przez nich poglądy, zwłaszcza dotyczące seksualności i płci – nawet przez kryminalizację normatywnego nauczania chrześcijańskiego na rzecz nowych, narzuconych ortodoksji. Argumentują, że niektóre poglądy są ewidentnie zbyt obraźliwe, by je tolerować. W ich rękach wolność słowa ustąpiłaby miejsca jedynie pozwoleniu na mowę. Inni chcieliby w imię wolności słowa przyzwolić na krzywdzenie i obrażanie, szczególnie w odniesieniu do przekonań religijnych i moralnych, jakby jej głównym celem było ośmieszanie i upokarzanie tych, którzy myślą inaczej. Niektóre idee, jak twierdzą, są po prostu zbyt głupie, by je szanować.

Obie tendencje świadczą o powszechnym gniewie i nietolerancji w społeczeństwie zachodnim. Ale czy gniew i nietolerancja są czymś nowym? A może istniały od zawsze, a teraz po prostu wybuchły ze zdwojoną siłą z powodu dostępności do mediów społecznościowych – mediów, które w praktyce niestety nie podlegają moralnej kontroli? Jakkolwiek to interpretujemy, wszyscy popychamy i ciągniemy w różnych kierunkach.

Co więc może zaoferować Kościół w obliczu narastającego kryzysu? Nauczanie katolickie uznaje znaczenie wolności słowa dla godności i samorealizacji człowieka. Podąża jednak za św. Tomaszem z Akwinu i innymi, uznając, że wolność słowa ma swoje granice i powinna być wykorzystywana przede wszystkim do dążenia do prawdy i wspierania dobra wspólnego. Święty Tomasz dostrzegał moc słowa, zwłaszcza tego drukowanego, i miał świadomość, jak poważne i destrukcyjne skutki może mieć publiczne znieważanie innych. Katechizm Kościoła Katolickiego odzwierciedla te zasady: wolność słowa jest prawem naturalnym, ale nie absolutnym. Nasz moralny obowiązek poszukiwania prawdy czasami oznacza krytykę i upominanie. Mamy jednak również obowiązek powstrzymywania się od złośliwej mowy, która podżega do kłamstwa, krzywdy i przemocy oraz poniża ludzi.

Liczne teksty biblijne to potwierdzają. Stary Testament jasno stwierdza, że każdy powinien mieć głos. Słowa: „Rządź uczciwie, usta swe otwórz” (Prz 31, 9), stanowią część Bożego zamysłu dla ludzkości. W Nowym Testamencie św. Paweł Apostoł udziela wskazówek, jak to stosować, wzywając Efezjan, aby nie uciekali się do „żadnej mowy szkodliwej, lecz tylko budującej, zależnie od potrzeby, by wyświadczała dobro słuchającym” (Ef 4, 29). Święty Mateusz dodaje samotne ostrzeżenie: „Z każdego bezużytecznego słowa, które wypowiedzą ludzie, zdadzą sprawę w dzień sądu” (Mt 12, 36). To jest przesłanie, które Kościół musi głosić. Już po kilku dniach od objęcia urzędu papież Leon XIV wezwał media międzynarodowe do zakończenia dzisiejszej polaryzującej „wojny na słowa”. Przed nim papież Franciszek zaapelował o położenie kresu niebezpiecznemu „myśleniu jednotorowemu”, które „pod pretekstem obrony różnorodności” grozi podważeniem „pełnego szacunku i zrównoważonego rozumienia wrażliwości” (do członków korpusu dyplomatycznego, 10 stycznia 2022 r.). Jeśli elity zachodnie nie zwrócą uwagi na takie ostrzeżenia, gdy obserwujący to niedemokratyczny świat odrzuci nasze wypaczone i zdyskredytowane pojęcia wolności – wciąż będą się zdarzać takie tregedie jak zabójstwo Charliego Kirka.