W sercu kaszubskich tradycji w czasie świąt Bożego Narodzenia szczególne miejsce zajmują kolędnicy. Na Kaszubach kolędowanie ma swoją specyficzną formę, która wyróżnia tę część Polski spośród innych regionów. Charakteryzuje się ona barwnymi korowodami, zwanymi gwiżdżami, które odwiedzają mieszkańców od 24 grudnia do 6 stycznia, zwłaszcza na prowincji. Na czele korowodu idzie gwiazdor, czyli kaszubski gwiżdż, od którego wzięła się nazwa korowodu. Jest to osoba ubrana w płaszcz lub koszulę ze słomy z licznymi kolorowymi wstążkami, często z maską na twarzy, która niesie kolorową gwiazdę. Za nią podążają osoby w przebraniach zwierząt, m.in.: kozy, niedźwiedzia, bociana, konia, dalej idą diabeł, śmierć z kosą, Cygan i inni. Cała grupa powinna liczyć nie mniej niż dziesięć osób. Gwiżdż podczas odwiedzin przepytuje dzieci, np. czy potrafią się przeżegnać lub czy znają tabliczkę mnożenia. Nagradza cukierkami albo karci niegrzecznych słomianym korbaczem, czasem rózgą. Śmierć natomiast przestrzega tych, którzy stosują używki. Bocian pyta, kto chciałby zostać rodzicem, a dzieci – czy odwiedzani najmłodsi chcieliby mieć rodzeństwo. Koza zachwala piękne Kaszuby, dziad i baba odgrywają scenki codziennych sprzeczek żony i męża, a kominiarz jest ich rozjemcą. Strach przed ubrudzeniem popiołem sprawia, że baba z dziadem się godzą. Policjant pilnuje orszaku, wystawia też mandaty za złe zachowanie gospodarzy, np. gdy nie są hojni lub życzliwi podczas odwiedzin kolędników.

Gwiżdże wędrują po kaszubskich wsiach przy akompaniamencie muzykantów przygrywających na akordeonie, harmonii, bębnie, a czasem trąbce i skrzypcach. Grupy gwiżdży składają życzenia zdrowia, szczęścia i urodzaju, śpiewają tradycyjne kaszubskie kolędy i okolicznościowe przyśpiewki. Barwne grupy kolędników można spotkać w wielu kaszubskich wsiach, co świadczy o przywiązaniu do tradycji. Gwiżdże to nie tylko kolędnicy, ale także strażnicy tradycji, którzy w swoim unikalnym kaszubskim stylu wprowadzają do domów radość, pokój i błogosławieństwo. Kolędowanie z gwiżdżami to ważny element kaszubskich świąt, który wzbogaca zarówno religijne, jak i folklorystyczne obchody Bożego Narodzenia. Choć współczesne czasy sprawiają, że ta tradycja staje się coraz rzadsza, gwiżdże pozostają jednym z najcenniejszych skarbów kaszubskiej kultury. /i.c.