W Kościele na całym świecie po raz 30. przeżywaliśmy ustanowiony przez Jana Pawła II Dzień Życia Konsekrowanego. Tego dnia w szczecińskiej bazylice katedralnej sprawowana była uroczysta Msza św. pod przewodnictwem metropolity szczecińsko-kamieńskiego abp. Wiesława Śmigla, którą poprzedziło modlitewne czuwanie w Kaplicy Mariackiej.

Latarnia. Kotwica. Fundament

– Żyjemy w takich czasach, że wszystko zmienia się jak w kalejdoskopie. Słyszymy, że żyjemy w czasie nie tyle zmian epok, ale w epoce zmian – podkreślił w homilii metropolita. – Wszystko płynie, nie ma nic stałego. Czy w takim rozchwianym, zmiennym, płynnym, niepewnym i pełnym zagrożeń świecie osoby konsekrowane nie są jak latarnia i jednocześnie kotwica? Pokazują one całemu światu przez przykład swojego oddania Jezusowi Chrystusowi i wspólnocie Kościoła, że są gotowe być przy Chrystusie, trwać przy Nim.

Arcybiskup z ogromną wdzięcznością odniósł się do wszystkich podejmujących drogę pełnego oddania życia Bogu: – Dziękujemy wam za to, że wybraliście tę drogę: posłuszeństwa, czystości i ubóstwa. Dla nas wszystkich jesteście jak kotwica i fundament. Życzę wszystkim zgromadzeniom, wspólnotom, instytutom i wszelkim innym formom życia konsekrowanego, nowych powołań. […] Życzę Kościołowi, aby nigdy nie zabrakło osób […], które na wezwanie Jezusa potrafią odpowiedzieć: „Oto ja, poślij mnie”.

Duchowe bogactwo Kościoła

Choć w odniesieniu do hasła „życie konsekrowane” skojarzenia wiodą nas ku siostrom zakonnym i zakonnikom warto pamiętać, że w Kościele występuje więcej form życia konsekrowanego. Ogólnie osoby konsekrowane to wszyscy mężczyźni i kobiety, którzy oddali się na wyłączną służbę Bogu i braciom, naśladując Chrystusa na drodze rad ewangelicznych, czyli ślubując życie w czystości, ubóstwie i posłuszeństwie. Po Soborze Watykańskim II w Kościele można wyróżnić dwie formy życia konsekrowanego: wspólnotowe i indywidualne.

Te pierwsze to zakony i zgromadzenia zakonne, stowarzyszenia życia apostolskiego i instytuty świeckie. Drugą grupę stanowią dziewice konsekrowane, wdowy konsekrowane oraz pustelnicy.

Większość zakonów męskich i żeńskich w Polsce należy do instytutów życia konsekrowanego oddanych dziełom apostolskim. Wybierający taką formę życia konsekrowanego zajmują się służbą dla dobra Kościoła, polegającą na realizacji charyzmatu danego zgromadzenia czy zakonu. W ten sposób dążą do urzeczywistnienia Ewangelii we własnym życiu, we wspólnocie, by w ten sposób ukazać innym żywą obecność Chrystusa.

O misji życia konsekrowanego decydują, ale też świadczą, trzy fundamentalne elementy: konsekracja, czyli świadectwo życia radami ewangelicznymi; jedność braterska czy siostrzana we wspólnocie; konkretne posługi instytutu lub wspólnoty.

W Polsce funkcjonują też instytuty świeckie zrzeszające osoby podejmujące formę życia konsekrowanego, które poświęcenie życia Bogu realizują przez praktykowanie rad ewangelicznych w swoich środowiskach, ale bez formy życia wspólnego i bez zewnętrznych oznak powołania – nie chodzą w habitach ani welonach, a sednem ich powołania jest życie ewangeliczne tam, gdzie się znajdują, czyli np. w pracy, w rodzinach, w sąsiedztwie.

W Kościele niemalże na całym świecie, w tym oczywiście również w Polsce, działają męskie i żeńskie stowarzyszenia życia apostolskiego. Choć mają one określony cel apostolski i podejmują wspólnotową formę życia określoną przez własne konstytucje, nie składają publicznych ślubów zakonnych. W Polsce najbardziej znane stowarzyszenia życia apostolskiego tworzą: księża filipini, księża misjonarze św. Wincentego a’ Paulo i księża pallotyni. Znanym przykładem żeńskiego stowarzyszenia życia apostolskiego są siostry miłosierdzia (szarytki).

Ogólny zarys tematyki dotyczącej życia konsekrowanego z pominięciem indywidualnej jego formy uosobionej przykładem dziewic i wdów konsekrowanych oraz pustelników, byłby znacząco niepełny. Konsekrowane przez biskupa kobiety łączą się w sposób szczególny z Kościołem lokalnym przez swą służbę. Można powiedzieć, że odrodziła się praktyka konsekracji wdów oraz wdowców, znana od czasów apostolskich. Osoby te składają wieczysty ślub czystości, poświęcając się modlitwie i służbie Kościołowi.

Pustelnicy i pustelnice należą z reguły do zakonów lub nowych zgromadzeń, albo też podlegają bezpośrednio biskupom. Przez samotne, oderwane od spraw świata życie świadczą o jego przemijalności, wskazując jednocześnie przez post i pokutę na to, co nie przemija.

Jak to jest u nas?

W nawiązaniu do Światowego Dnia Życia Konsekrowanego warto ukazać bogactwo, jakie wnoszą w życie naszej archidiecezji przez aktywną obecność i zaangażowanie na rzecz Kościoła liczne zakony i stowarzyszenia, a także pojedyncze osoby, które życie poświęciły Bogu. Przytoczone zostały najbardziej aktualne dane, z pominięciem okresów przypadających na rządy poszczególnych ordynariuszy od chwili powstania diecezji szczecińsko-kamieńskiej. Jak podaje ks. dr hab. Grzegorz Wejman, prof. US w książce pt.: Archidiecezja szczecińsko-kamieńska. Historia i teraźniejszość (2026), obecnie na terenie archidiecezji funkcjonuje pięć zakonów męskich: dominikanie, franciszkanie, jezuici, paulini, cystersi oraz pięć męskich zgromadzeń zakonnych: pallotyni, salwatorianie, chrystusowcy, salezjanie i redemptoryści. Zakonni kapłani, których w 2022 r. posługiwało 159, obsługują 39 parafii, posiadają klasztor oraz dwa domy zakonne.

Duchowa paleta barw w odniesieniu do zakonów i zgromadzeń żeńskich w realiach Kościoła nad Odrą i Bałtykiem jest bogata. Od 2022 r. w archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej – podaje ks. Grzegorz Wejman – istnieje: 1 zakon, 17 zgromadzeń, 1 wspólnota i 2 stowarzyszenia pobożne. Razem 21 wspólnot w 38 placówkach. Oto one: Zakon NMP z Góry Karmel (Szczecin-Golęcino); Kongregacja Sióstr Miłosierdzia św. Karola Boromeusza (Moryń i Karwowo); Zgromadzenie Sióstr Najświętszej Duszy Chrystusa Pana (Kamień Pomorski); Zgromadzenie Sióstr Świętego Feliksa z Kantalicjo Trzeciego Zakonu Regularnego Świętego Franciszka Serafickiego (Stargard, Szczecin, Gryfino); Zgromadzenie Sióstr Jezusa Miłosiernego (Myślibórz 2 domy, Szczecin 2 domy); Zgromadzenie Małych Sióstr Jezusa (Szczecin); Zgromadzenie Sióstr Maryi Niepokalanej (Świnoujście); Zgromadzenie Sióstr Misjonarek Chrystusa Króla dla Polonii Zagranicznej (Szczecin-Podjuchy, Szczecin, Pyrzyce, Płoty, Goleniów); Zgromadzenie Sióstr Misjonarek Świętej Rodziny (Gryfice); Zgromadzenie Sióstr Opatrzności Bożej (Nowogard, Trzebiatów); Zgromadzenie Sióstr Służebnic Najświętszej Maryi Niepokalanie Poczętej Obrządku Wschodniego (Goleniów); Zgromadzenie Sióstr Boskiego Zbawiciela (Międzywodzie); Zgromadzenie Sióstr Służebniczek NMP Niepokalanie Poczętej (Szczecin, Niechorze); Zgromadzenie Sióstr Urszulanek Serca Jezusa Konającego (Police, Szczecin-Grabowo); Zgromadzenie Córek Maryi Wspomożycielki (Szczecin); Zgromadzenie Sióstr Świętej Marii Magdaleny od Pokuty (Rewal); Wspólnota Sióstr Uczennic Krzyża (Szczecin-Stołczyn, Szczecin-Dąbie; Szczecin, Świnoujście-Przytorze); Zgromadzenie Sióstr św. Jadwigi Królowej (Szczecin); Instytut Świecki Życia Konsekrowanego Świętej Rodziny (Wisełka). W publikacji ks. G. Wejmana czytamy, iż „najwięcej sióstr zakonnych pracowało w diecezji w 1990 r. – 214, podczas gdy w 1972 r. było ich tylko 130. Obecnie posługuje 161 sióstr zakonnych oraz 66 Uczennic Krzyża”.

Cenne dopełnienie tego duchowego żeńskiego oręża stanowią pozostające w nierzucającej się w oczy przestrzeni modlitewnej wdowy konsekrowane, których w samym Szczecinie jest ponad 30. Nadto spotkać je można w Stargardzie, Dębnie, Goleniowie i Nowogardzie. Ich duchowym opiekunem jest ks. prał. Piotr Kordula.