W Mielcu takim miejscem jest Mielecka Ściana Katyńska usytuowana przy murze Bazyliki św. Mateusza. Od ponad 30 lat przypomina o mieszkańcach ziemi mieleckiej zamordowanych w Katyniu i innych miejscach sowieckiej kaźni.

Odzyskiwanie prawdy

Historia memoriału sięga 6 maja 1990 r. Był to okres odzyskiwania pamięci narodowej i lokalnej. Dzięki zaangażowaniu społeczników, wśród których znaleźli się m.in.: Stanisław Wanatowicz, Jacek Krzysztof Danel, Edward Michocki oraz Halina Ciołkosz-Łupinowa, powstał jeden z pierwszych w Polsce memoriałów katyńskich. Początkowo upamiętniono tu dwadzieścia trzy osoby związane z Mielcem i regionem.

Od samego początku była to inicjatywa wyjątkowa – powstała społecznym wysiłkiem, a jej fundamentem było poszukiwanie prawdy zarówno w trudno dostępnych źródłach historycznych, jak i w relacjach rodzin. Każda tablica miała być świadectwem prawdy, a nie jedynie symbolicznym znakiem.

Księga

Z biegiem lat memoriał się rozrastał. W 1991 r. znalazły się na nim trzydzieści cztery tablice, a w 1996 r. – już pięćdziesiąt! Kolejne lata przyniosły następne upamiętnienia oraz znaki pogłębiające wymowę tego miejsca: kapsułę z ziemią katyńską, Krzyż Golgoty Wschodu, a także następne tablice poświęcone ofiarom. Ściana stawała się zapisywaną cierpliwie swoistą księgą pamięci.

O wyjątkowości tego miejsca mówią również badacze. Dyrektor Muzeum Historii Regionalnej „Pałacyk Oborskich” w Mielcu – dr Zbigniew Jerzy Skrzypczak podkreśla, że Ściana Katyńska to efekt ogromnej i wyjątkowej pracy badaczy: – Dziś jest już dziewięćdziesiąt pięć tablic. To efekt prawie 30 lat pracy. Nie ma w kraju równie dobrze zbadanego regionu. Można powiedzieć, że to, co się tutaj stało, to fenomen. Badacz zaznacza, że szczególnie intensywny rozwój badań nastąpił po 2015 r., kiedy to memoriał został uporządkowany i uzupełniony o kolejne nazwiska. Dziś lista ofiar jest niemal pełna. Dodaje: – Pomagali wszyscy. Zarówno środowisko naukowe, jak i społecznicy. Ta sprawa była dla nas bardzo ważna.

Pamięć

Szczególnym momentem w dziejach Ściany Katyńskiej był 2010 r., naznaczony zarówno 20. rocznicą jej powstania, jak i katastrofą smoleńską. Wówczas pojawiła się tablica upamiętniająca to bolesne wydarzenie. Historia dopisała kolejny rozdział, co przypomniało, że doświadczenie ofiary i cierpienia nie należy wyłącznie do przeszłości.

W dziejach Ściany Katyńskiej nie brakowało również trudnych doświadczeń. Podczas remontu muru bazyliki w latach 2013-14 zdemontowano Ścianę i część tablic zaginęła. Zmieniono także jej układ, bowiem nowy odbiegał od pierwotnej koncepcji symbolicznych skrzydeł orła. W 2014 r. powołano społeczny komitet, który podjął się dzieła przywrócenia memoriałowi właściwego kształtu. Owocem tych starań było uroczyste odsłonięcie odnowionej Ściany Katyńskiej 10 kwietnia 2015 r. Umieszczono na niej osiemdziesiąt sześć tabliczek, zgodnych z aktualnym stanem badań. Aktu odsłonięcia dokonali potomkowie katyńczyków – na znak, że pamięć trwa i jest przekazywana kolejnym pokoleniom.

Mielecka Ściana Katyńska upamiętnia nazwiska osób związanych z regionem. Wyryte w kamieniu motywują do refleksji, do zawierzenia Bogu tych, którzy niejednokrotnie nie mają grobów.