Torbiel włosowa (pilonidalna – cystis pilonidalis, zatoka włosowa) to bolesny stan zapalny skóry i tkanki podskórnej w okolicy kości ogonowej, często wywoływany przez wrastające włosy. Objawia się obrzękiem, bólem, zaczerwienieniem, a niekiedy ropniem.

Jest schorzeniem nabytym. W zależności od stadium może przybierać formę bezobjawowej lub nawracającej złożonej torbieli. Tendencję do zachorowań zauważono szczególnie u kierowców. Długi czas w pozycji siedzącej predysponuje ich do patologicznego wnikania włosów w mieszki włosowe i inicjowania reakcji zapalnej, a w rezultacie do powstawania ropni. Warto zwrócić uwagę na określenie „choroba jeepów” (jeep disease), które powstało na skutek wzrostu zachorowań na torbiel włosową wśród żołnierzy jeżdżących jeepami w czasie II wojny światowej.

Jakie objawy?

W wielu przypadkach schorzenie ma charakter bezobjawowy, nie występują stany zapalne ani wycieki. U części chorych z czasem pojawia się wyciek treści surowiczej z ujścia torbieli. Długotrwały wyciek treści oraz zablokowanie ujścia torbieli może doprowadzić do zakażenia i powstania ropnia. Guz jest wypełniony ropą oraz włosami rosnącymi we wnętrzu torbieli. Wydzielina ta może wydostawać się na zewnątrz przez jeden lub kilka otworów, skóra w tej okolicy może być zaczerwieniona i obrzęknięta. Czasem objawom tym mogą towarzyszyć gorączka i dreszcze.

Przyczyny choroby

Do czynników, które mogą zwiększać zapadalność na torbiel włosową, należą: obfite owłosienie okolicy lędźwiowej i pośladków mężczyzn, głęboka bruzda międzypośladkowa, częste mikrourazy dolnej, tylnej części tułowia spowodowane np. noszeniem zbyt ciasnej bielizny, wzmożona potliwość i brak odpowiedniej higieny osobistej. Należy pamiętać, że okolice pośladkowe są środowiskiem sprzyjającym rozwijaniu się tego schorzenia. Powstaniu torbieli sprzyjają również: wilgoć, ciepło, brak dostępu powietrza czy kolonizacja skóry przez bakterie beztlenowe.

Często mylona

Torbiel włosowa często bywa mylona z innymi schorzeniami, co może opóźnić diagnozę i leczenie. Najczęściej przypomina:

• Ropień. Torbiel włosowa w stanie zapalnym może wyglądać jak zwykły ropień, z zaczerwienieniem, bólem i obrzękiem. Ropień zwykle nie ma jednak związku z wbijającymi się włosami. • Przetoka odbytu. Ze względu na lokalizację w okolicy pośladkowej torbiel włosowa bywa mylona z przetoką odbytu, która wymaga innego podejścia diagnostycznego. • Zmiany skórne. Niewielkie guzki czy krosty w okolicy kości ogonowej mogą być mylone z torbielą, ale tylko badanie lekarskie pozwala to zweryfikować. • Zapalenie mieszka włosowego. Infekcja mieszków włosowych może przypominać wczesne stadia torbieli włosowej, ale nie tworzy przetok ani torbieli.

Dlatego tak ważna jest konsultacja z doświadczonym chirurgiem, który dzięki badaniu i ewentualnym badaniom obrazowym (np. USG) może postawić precyzyjną diagnozę. Każde leczenie torbieli włosowej poprzedzone jest wizytą kwalifikacyjną, podczas której lekarz ocenia stan pacjenta i dobiera indywidualną metodę terapii.?

Leczenie

Wyróżnia się dwa typy leczenia: operacyjne i nieoperacyjne.

Leczenie operacyjne

Wycięcie oszczędne – wykonywane jest przez nacięcie boczne od linii pośrodkowej. Cięcie boczne jest zszywane szwami pierwotnymi. Usuwa się torbiel i ujście zewnętrzne przetok i zostawia się je do wyziarninowania. Odsetek wyleczeń po zastosowaniu tej metody wynosi 85%. Zabieg jest mało inwazyjny, dzięki czemu pozostaje niewielka rana, która szybko się goi.

Nacięcie i marsupializacja – to metoda polegająca na otwarciu kanału w linii środkowej i usunięciu łyżeczką martwych tkanek. Nie wycina się tkanki włóknistej kanałów. Za to zszywa się ją z brzegami rany, która staje się przez to mniejsza i płytsza niż po rozległym wycięciu.

Rozległe wycięcie miejscowe z plastyką miejscową – polega na wycięciu torbieli, wszystkich kanalików i marginesu zdrowej tkanki (wynoszącej ok. 5 mm). Cięcie sięga w głąb, aż do powięzi krzyżowo-guzicznej, przy czym w kierunku bocznym nie należy przekraczać powięzi pośladkowej.

Leczenie nieoperacyjne

Najczęstszą i najskuteczniejszą metodą nieoperacyjną jest pit-picking (debridement torbieli pilonidalnej), zabieg, który polega na miejscowym oczyszczeniu torbieli włosowej – poszerzeniu ujścia zatoki włosowej i wyłyżeczkowaniu kanału wraz z torbielą. Technika ta idealnie sprawdza się u pacjentów, u których nie powstał ropień. Zabieg wykonany przez chirurga przynosi skuteczność u 80% chorych. W niektórych przypadkach wykorzystuje się wstrzyknięcia fenolu. Jamę ropnia oczyszcza się z dostępu przez kanał przetoki, usuwa się włosy i martwe tkanki, po czym do światła kanału wstrzykuje się 1-2 ml 80-procentowego lub 40-procentowego roztworu fenolu. Ze względu na toksyczne działanie coraz rzadziej stosuje się tę metodę w leczeniu choroby.

Higiena po operacji

Po operacji trzeba zadbać o prawidłową higienę rany, należy codziennie ją myć, np. wodą z mydłem. Zalecana jest również regularna zmiana opatrunku. Przed jego nałożeniem należy zdezynfekować ranę. Przez 3 miesiące, co dwa tygodnie, należy również golić miejsce zabiegu aż do zagojenia. Bardzo dobrze sprawdza się tutaj zabieg depilacji laserowej. Nawroty torbieli włosowych występują w ok. 30% przypadków. Z tego powodu istotne jest wdrażanie działań profilaktycznych, takich jak regularna i dokładna higiena okolicy pośladkowej, usuwanie włosów w tym obszarze, unikanie długotrwałego siedzenia w jednej pozycji, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, rezygnacja z obcisłych ubrań i bielizny. ?