Współczesny rynek zdrowia obfituje w suplementy diety, których producenci obiecują poprawę odporności, wsparcie organizmu i lepsze samopoczucie. Według raportów przygotowywanych przez firmy PMR oraz OSAVI, a nawet przez Najwyższą Izbę Kontroli, z suplementów korzysta ponad 70% dorosłych Polaków, a wartość rynku sięga ok. 6 mld zł rocznie i rynek ten dynamicznie się rozwija. Skala zjawiska sprawia, że pytanie o skuteczność suplementów nie jest kwestią jedynie medyczną, ale to także kwestia społeczna i ekonomiczna. Czy rzeczywiście działają, czy raczej są wyrazem naszych nadziei i wpływu marketingu? Nawet wśród lekarzy zdania na temat przyjmowania suplementów są podzielone. Zazwyczaj słyszy się od nich, że Polacy przyjmują suplementy w nadmiernych ilościach, a apteki są zbyt pełne preparatów, które nie leczą.
Między dietą a tabletką
Profesor Jarosław Woroń, kierownik Zakładu Farmakologii Klinicznej Collegium Medicum UJ, podchodzi do suplementów ostrożnie. – Nie wiemy, czy substancje, które suplement zawiera, w ogóle się wchłaniają, a jeśli tak, to w jakim stopniu. W przypadku suplementów nie bada się ich biodostępności z przewodu pokarmowego, a zatem nie wiemy, jakie jest ich wchłanianie – podkreśla.
Pomóż w rozwoju naszego portalu
Reklama
Działanie suplementów nie jest przebadane, tak jak w przypadku leków, których biodostępność i skuteczność są precyzyjnie określone. Naukowiec podaje przykład witaminy C. – W przypadku chemicznej witaminy C, stosowanej w postaci tabletek, nie tylko nie wiemy, ile się jej wchłania. Preparat może wręcz zawierać witaminę C, która nie jest czynna biologicznie – zauważa.
Profesor Woroń wskazuje również na problem interakcji między składnikami. – Nigdy nie brakuje nam wszystkiego. Jeśli podamy wiele witamin i minerałów naraz, mogą one rywalizować o wchłanianie. Jeden składnik może ograniczać przyswajanie drugiego, a dodatkowo mogą się pojawiać interakcje z lekami – wyjaśnia.
W jego ocenie, szczególnie nieuzasadnione jest stosowanie preparatów wielowitaminowych bez konkretnego wskazania. Profesor zwraca uwagę, że najłatwiej wchłaniają się witaminy i minerały, które są podane w pełnowartościowych posiłkach. Mimo jednak krytycznego spojrzenia na suplementy diety nie jest on przeciwnikiem sztucznych preparatów witaminowych. – Powinniśmy tak komponować dietę, aby dostarczała nam wszystkich składników niezbędnych do zdrowego funkcjonowania organizmu. Ale ponieważ każdy z nas ma jakieś preferencje smakowe, a część ludzi cierpi na choroby przewlekłe, nie u wszystkich uda się pokryć dietą zapotrzebowanie na niezbędne związki – stwierdza.
Reklama
Farmakolog zachęca, by niedoborom witamin przyglądać się nie samemu, ale z lekarzem lub dietetykiem i to z nimi indywidualnie dobierać skład preparatów: leków, bo one w przeciwieństwie do suplementów mają przebadane działanie. Profesor zauważa, że nawet zapotrzebowanie na zwykłą witaminę D zależy od naszego wieku, wzrostu, masy ciała i może się zmieniać. Nie możemy jej dawkować, nie znając diety, stylu życia danej osoby i jej chorób współistniejących, innych przyjmowanych leków czy suplementów.
Co zatem zrobić, gdy dopada nas bolesny skurcz łydki, kolejka do lekarza jest długa i znajomi doradzają magnez? – Można przyjąć tabletkę magnezu i potasu doraźnie, ale nie rezygnować z wizyty u lekarza – podsumowuje prof. Woroń. – Skurcze mogą występować w wyniku wielu innych zaburzeń niż brak magnezu czy potasu. Nie chcemy zamaskować tych problemów na chwilę, lecz zależy nam, by poznać prawdziwą przyczynę.
Cytryna na receptę?
Jak podkreśla dr n. med. Anna Lewitt, dietetyk z Centrum Medycznego „EGO”, autorka książki Jedzenie to leczenie, czyli prosty przepis na zdrowie i szczupłą sylwetkę, fundamentem zdrowia pozostaje prawidłowo skomponowana dieta. – Jedzenie jest jednym z najważniejszych narzędzi wspomagających leczenie, to ono wpływa na regenerację organizmu, skład ciała i wyniki badań. Suplement nie leczy, a jedynie uzupełnia niedobory – zaznacza dr Lewitt.
Reklama
W jej ocenie, suplementacja powinna być ostatnim etapem dbania o zdrowie, stanowiąc uzupełnienie postępowania, poprzedzone diagnostyką i zmianą sposobu żywienia. Specjalistka zwraca uwagę, że wielu pacjentów nie obserwuje efektów suplementacji nie dlatego, że preparaty są nieskuteczne, lecz dlatego, że organizm nie jest odpowiednio przygotowany do ich wykorzystania. – Organizm to system, a nie pojedynczy element – wyjaśnia dietetyk. – Jeśli jelita nie funkcjonują prawidłowo, wchłanianie składników może być ograniczone. To jeden z najczęstszych powodów tego, że pacjenci nie obserwują efektów mimo przyjmowania preparatów.
W praktyce oznacza to, że problemy trawienne czy choroby przewodu pokarmowego mogą ograniczać skuteczność nawet dobrze dobranych środków. Oboje eksperci zgadzają się, że suplementacja ma sens przede wszystkim w sytuacjach zwiększonego zapotrzebowania. Doktor Lewitt podkreśla: – Dotyczy to choroby, rekonwalescencji, przewlekłego stresu czy intensywnego wysiłku fizycznego. W takich przypadkach dobrze dobrany preparat może realnie wspierać organizm, zwłaszcza gdy dieta nie pokrywa zapotrzebowania.
Witaminy C organizm nie potrafi sam syntetyzować, a jest mu ona niezbędna. – Wiele osób ma tak duże zapotrzebowanie na witaminę C z powodu stresu, a nawet z powodu życia w zanieczyszczonym środowisku, że nie sposób dostarczyć tej ilości witamin w diecie – dodaje dr Lewitt.
Zarówno dietetyk, jak i farmakolog ostrzegają jednak przed działaniem „na wszelki wypadek”. Przyjmowanie kilku suplementów jednocześnie, bez diagnostyki, może prowadzić do przekraczania bezpiecznych dawek. – W praktyce klinicznej obserwuję skutki nadmiernej suplementacji od problemów żołądkowo-jelitowych po zaburzenia metaboliczne czy uszkodzenia narządów. W tym kontekście aktualne pozostaje stwierdzenie, że więcej nie znaczy lepiej. Istotnym problemem jest także traktowanie suplementów jako zamiennika diety – wylicza dr Lewitt. – To właśnie jedzenie ma kluczowe znaczenie dla zdrowia.
Odpowiedź na pytanie, czy suplementy działają, nie jest prosta. Mogą być pomocne, ale tylko wtedy, gdy są stosowane z uwzględnieniem potrzeb organizmu i w odpowiednim kontekście. Bez właściwej diety i diagnostyki ich działanie może być ograniczone lub nieprzewidywalne. Dlatego najważniejsze pozostaje to, co najprostsze: codzienne, dobrze skomponowane jedzenie, które stanowi fundament zdrowia. Naturalne produkty dostarczają składników odżywczych w odpowiednich proporcjach i kontekście biologicznym, którego nie da się w pełni odtworzyć w tabletce. Jeśli mamy poczucie, że nam czegoś brakuje, lepiej porozmawiać ze specjalistą, a nie szukać preparatów po omacku.
