Czym jest parafialna rada duszpasterska?

Parafialna rada duszpasterska, złożona z reprezentantów całej wspólnoty parafialnej, stanowi ciało doradcze proboszcza w sprawach dotyczących duszpasterstwa. Dokładną liczbę członków określa statut. Zazwyczaj w radzie zasiada od siedmiu do trzydziestu osób, w zależności od wielkości parafii, a skład tego gremium winien w miarę możliwości odzwierciedlać strukturę danej społeczności.
Do rady wchodzą trzy kategorie członków: z urzędu, z nominacji proboszcza i z wyborów powszechnych. Członkami z urzędu są: proboszcz (który zawsze jest przewodniczącym rady), wszyscy wikariusze współpracownicy i rektorzy kościołów znajdujących się na terenie parafii, przełożeni domów zakonnych z terenu parafii, prezesi parafialnego koła Akcji Katolickiej i Parafialnego Zespołu Caritas oraz przedstawiciel katechetów. Członków z nominacji wyznacza w sposób swobodny proboszcz. Powinien on wybrać osoby odznaczające się odpowiednimi cechami moralnymi i wyposażone w zdolności potrzebne do pracy w radzie. Przynajmniej jedna trzecia członków parafialnej rady duszpasterskiej ma pochodzić z wyboru. Zasady wyłaniania kandydatów, sposób przeprowadzenia wyborów oraz technikę głosowania określa ordynacja wyborcza.
Rola parafialnej rady duszpasterskiej polega na dzieleniu z proboszczem odpowiedzialności za parafię i podejmowane w niej działania duszpasterskie. Celem rady jest więc troska o to, by życie i postępowanie parafian było zgodne z Ewangelią, by wzrastała wśród nich świadomość przynależności do wspólnoty Kościoła, by dynamizowało się ich apostolskie zaangażowanie, by poprawiała się jakość działalności duszpasterskiej w parafii poprzez wzajemną wymianę informacji i współpracę duchownych i świeckich.
Te dosyć ogólne cele trzeba przełożyć na język konkretnych zadań. Jako propozycje można wskazać następujące kwestie: ewangelizacja niewierzących czy niepraktykujących mieszkańców parafii, rozmaite problemy administracyjne i organizacyjne, przygotowanie liturgii z aktywnym zaangażowaniem jak największej liczby wiernych, katechizacja oraz wychowanie dzieci i młodzieży, działalność charytatywna, koordynacja rozmaitych inicjatyw apostolskich na terenie parafii. Nie jest to oczywiście lista zamknięta. Parafialna rada duszpasterska powinna w systematyczny sposób podejmować refleksję nad aktualną sytuacją religijną i społeczną parafii. Nie chodzi jednak o zwyczajną analizę, lecz o spojrzenie wiary, o wysiłek wspólnotowego rozeznania, który winien doprowadzić do rozpoznania woli Bożej. Podjęta decyzja winna być nie tyle wyborem najlepszego po ludzku rozwiązania, ile raczej opowiedzeniem się za tym, czego chce Bóg. Obrady parafialnej rady duszpasterskiej są więc szczególnym miejscem modlitewnego nasłuchiwania głosu Ducha Świętego.
Opinia rady ma jedynie walor doradczy i nigdy nie jest wiążąca dla proboszcza.

Nie demokracja, lecz komunia

Na pierwszy rzut oka parafialna rada duszpasterska może się wydawać swego rodzaju odpowiedzią Kościoła na generalną demokratyzację życia społecznego. Współczesny człowiek jest przyzwyczajony do rozmaitych instytucji przedstawicielskich różnego szczebla. Mechanizm demokratycznych wyborów umożliwia każdemu udział we władzy i zapewnia kontrolę tych, którzy ją sprawują.
Procedury demokratyczne, pomimo pewnych zewnętrznych podobieństw, nie mają jednak nic wspólnego z instytucją parafialnych rad duszpasterskich. Władza w Kościele nie pochodzi od ludu, ale należy do Chrystusa. To On zdecydował, że jej wykonywanie zostało powierzone biskupom i ich współpracownikom. Nie jest to jednak władza despotyczna, raczej służba we wspólnocie braci i sióstr.
Kościół zdecydował się na rady duszpasterskie, ponieważ w ostatnim czasie uświadomił sobie, bardziej niż do tej pory, że jest on komunią, wspólnotą. Kościół jest komunią każdego ochrzczonego z Bogiem. Jest on również komunią wszystkich wierzących między sobą. Ta podwójna komunia winna być nie tylko pewną teologiczną ideą. Ma ona objawiać się w konkretny sposób i to nie tylko w życiu każdego pojedynczego chrześcijanina, ale również w życiu całego Kościoła.
Dotyczy to również parafii, najmniejszej i podstawowej komórki Kościoła. Kodeks Prawa Kanonicznego definiuje parafię właśnie jako wspólnotę wiernych, utworzoną na sposób stały w Kościele partykularnym i powierzoną pasterskiej pieczy proboszcza (kan. 515, par 1). Bycie wspólnotą należy więc do samej istoty parafii. Ma to być wspólnota organiczna, obejmująca różne powołania i stany życia, posługi, charyzmaty i rodzaje odpowiedzialności wzajemnie się dopełniające i współdziałające. Zakłada to współodpowiedzialność wszystkich członków takiej wspólnoty. Współodpowiedzialność zaś to nie tylko obowiązek podejmowania wspólnych działań dla dobra wspólnego, ale także prawo do brania udziału w podejmowaniu decyzji.
Współodpowiedzialność wszystkich wiernych pozostanie tylko teorią, jeśli zabraknie konkretnych struktur, w których mogłaby ona się praktycznie wyrazić. W parafii jedną z takich struktur jest właśnie parafialna rada duszpasterska.

Koń trojański w Kościele?

Z powstaniem i funkcjonowaniem parafialnych rad duszpasterskich mogą się wiązać pewne problemy. Przede wszystkim trzeba przezwyciężyć klerykalną mentalność, która na wszelkie sposoby broni się przed rzeczywistym udziałem świeckich w działalności duszpasterskiej, upatrując w tym zaangażowaniu źródła kłopotów, czy wręcz śmiertelnych zagrożeń dla Kościoła. Ta przypadłość zasadniczo jest właściwa duchownym, ale nie brak i świeckich prezentujących podobną postawę. Wolą oni pozostać biernymi wykonawcami poleceń duszpasterza, niż podjąć ryzyko i trud współodpowiedzialności.
Istnieje także niebezpieczeństwo polegające na tym, że kwestie poddawane pod konsultację rady ograniczą się do zagadnień czysto organizacyjnych (np. o której godzinie odprawić Mszę św. czy nabożeństwo, gdzie mają stanąć ołtarze na procesję Bożego Ciała, w którym tygodniu Wielkiego Postu zorganizować rekolekcje). Są to oczywiście istotne sprawy dla danej społeczności parafialnej, rada jednak nie może czynić z nich zasadniczych kwestii swoich posiedzeń. Chodzi raczej o to, by wciągnąć wiernych świeckich w analizę sytuacji w parafii i w poszukiwanie takich rozwiązań duszpasterskich, które mogą zaradzić trudnościom. W obecnej sytuacji w każdej parafii spotyka się palące problemy wymagające duszpasterskiej reakcji (np. ewangelizacja niepraktykujących parafian, bezrobocie). To o wiele ważniejsze zagadnienia i niewątpliwie trudniejsze od prostych spraw praktycznych. Niełatwo tu również o skuteczne recepty, ale nie można przed tymi kwestiami uciekać.
Parafialna rada duszpasterska nie jest koniem trojańskim, który doprowadzi do rozpadu Kościoła od wewnątrz. Przeciwnie, jest narzędziem, które może pomóc w koniecznej odnowie Kościoła. Z całą pewnością jednak nie jest ona magicznym rozwiązaniem, które przez sam fakt zaistnienia w parafii uczyni z niej wspólnotę. Droga ku wspólnocie to proces długi i wymagający wysiłku. Na pewno nie ogranicza się on do działań wyłącznie administracyjnych, a jego owoce przyjdą być może po wielu latach. Ten trud, mający na celu duchową przemianę wszystkich parafian i osiągnięcie chrześcijańskiej dojrzałości, powinien zostać podjęty. Bez niego parafialna rada duszpasterska będzie jedynie bezdusznym mechanizmem, raczej pozorem komunii niż sposobem jej wyrażania i rozwijania.