Muzeum Tradycji Niepodległościowych dysponuje interesującą publikacją wydaną w Łodzi w 1916 r. 1791. 3 Maj. 1916. 125-lecie Konstytucji na ziemiach: piotrkowskiej, sieradzkiej i kaliskiej. Już piękna barwna okładka zachęca do zapoznania się z albumem. Pośród herbów Częstochowy, Łodzi, Pabianic, Zgierza, Konstantynowa, Kalisza dominuje godło Białego Orła w koronie. Tekst publikacji także rozpoczyna wizerunek Orła, na którym umieszczone są portrety polskich władców. Warto zacytować (z zachowaniem ówczesnej stylistyki) fragmenty tego okolicznościowego dzieła. „Minęło 125 lat od owej chwili promiennej, w której naród wielki duchem, dał wielkości tej wyraz przez uchwalenie Konstytucji - wiekopomnego dzieła, złotemi zgłoskami chluby i chwały zapisanego w księdze historii narodu. 125 lat minęło od chwili owej, co błysnęła, jak wspaniały meteor, a po której nastała epoka dla nas męczeństwa, niewoli, epoka szatańskich wysiłków, dążących do upodlenia i zabicia w żywym narodzie ducha. Próżna praca. Duch narodu wielkiego odradza się nieustannie, jak feniks z popiołów, a z ognia udręczeń wychodzi coraz piękniejszy, coraz silniejszy, czystszy. (...) W uroczystości tej Łódź wystąpiła z całą wspaniałością. Miasto całe przybrało wygląd prawdziwie świąteczny: domy, balkony i magazyny gustownie udekorowane, a wszystko, co w mieście po polsku czuło, wyszło na ulicę. Uroczystość obchodowa zaczęła się o godz. 8.00 rano solennemi nabożeństwami, odprawianemi w świątyniach wszystkich wyznań”.
W kościołach rzymskokatolickich nabożeństwa odprawiali m.in.: ks. Przeździecki (Świętego Krzyż) ks. Tymieniecki (św. Stanisław Kostka). Kronika zaznacza iż wszystkie świątynie były „odpowiednio przybrane, przepełnione zastępami wiernych”. W tym samym czasie w kościele ewangelickim Świętej Trójcy (obecny kościół rzymski Zesłania Ducha Świetego) w języku polskim modlił się pastor R. Gundlach. Uroczyste modlitwy odbywały się także w synagogach przy ul Wolborskiej i Spacerowej (obecnie al. Kościuszki).
Pochód wyruszył o godz. 12.00 od ówczesnego rynku Targowego (dziś Bałuckiego) poprzez Nowy Rynek (obecnie Plac Wolności), ul. Piotrkowską do kościoła św. Stanisława Kostki (obecnej Bazyliki Mniejszej)”. Hasło do rozpoczęcia pochodu dał hejnał, wykonany przez heroldów, poczym duchowieństwo zaintonowało Boże, coś Polskę. Pieśń, podchwycona przez 50-tysięczną rzeszę, zelektryzowała wszystkich. Zapanował nastrój tak uroczysty, iż tysiące obecnych: kobiet i mężczyzn, dzieci i pokrytych siwizną starców nie mogło powstrzymać łez wzruszenia na dźwięki tej pieśni błagalnej, bijącej do Niebios, jedną jedyną przebolesną prośbą: Ojczyznę, wolność racz nam wrócić Panie.
Kronika podkreśla, iż pochód kroczył wśród przyozdobionych w barwy narodowe domów i stale towarzyszył mu dźwięk dzwonów kościołów ewangelickich jak i rzymskich”.
W kościele św. Stanisława Kostki uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową. Pod Białym Orłem napis głosi: Roku wielkiej wojny i wielkich nadziei narodu.
W dniu pierwszego w Łodzi uroczystego obchodu rocznicy Konstytucji 3 Maja. Na wieczną rzeczy pamiątkę 1916. (Tablicę możemy podziwiać i obecnie).
Warto zaznaczyć, że szczególnym szacunkiem otoczono wówczas weteranów Powstania Styczniowego 1863.
17. z nich uczestniczyło w pochodzie wśród nich: Mateusz Szadkowski, kosynier z oddziału Taczanowskiego, Stanisław Kędzierski zesłany na 20-letnią katorgę na Sybirze. Tego samego dnia po południu weterani byli także honorowymi gośćmi okolicznościowych koncertów i akademii.
Komitet organizacyjny uroczystości „... dla uświetnienia tego dnia zwrócił się do Rady Miejskiej z wnioskiem, aby park na Widzewie, dotąd bezimienny, nazwać „Parkiem 3 Maja”... „i nazwę taką nadano”.
Materialną pamiątką obchodów setnej rocznicy śmierci Naczelnika Tadeusza Kościuszki w Łodzi w 1917 r., jest natomiast jego popiersie umieszczone w obecnej Bazylice Mniejszej, po przeciwnej stronie niż opisana tablica upamiętniająca Konstytucję. Głowa Kościuszki wykonana jest z białego marmuru, otaczają ją granitowe sztandary, nad nią Orzeł skłaniający się do głowy, trzymający w dziobie laur. Podpis: Tadeuszowi Kościuszce 1917.
Skromniejsza tablica wykonana w tym samym roku znajduje się w kościele Najświętszego Serca Jezusowego ul Retkińska 127. Tam napis głosi: Tadeuszowi Kościuszce w setną rocznicę zgonu - parafianie Retkini. Warto nadmienić, że podczas obchodów rocznicy śmierci Naczelnika Rada Miasta na uroczystym posiedzeniu 15 października 1917 r. uchwaliła budowę pomnika Kościuszce w Łodzi, ale plany te zostały zrealizowane dopiero w 1930 r.
Warto uświadomić sobie, że obecne pokolenia są tylko sztafetą, która winna przekazać wszystkim tym, którzy po nas przyjdą te piękne patriotyczne tradycje.