W sztuce wczesnochrześcijańskiej miejscem narodzin była grota lub stajnia. W VI wieku w Palestynie powstała nowa wersja - pieczara: Maryja leży na łożu, obok Dzieciątko, Józef, pasterze z trzodą, trzej królowie, anioły i niewiasty szykujące kąpiel. Mycie małego Chrystusa, tak jak wół i osioł, opisywane jest tylko w apokryfach. Przedstawienie to stało się obowiązujące w Kościele wschodnim.
Kościół zachodni wykształcił własny schemat dopiero w okresie ottońskim. Scenę narodzin umieszczono w architekturze Betlejem i zgodnie z zaleceniami Soboru Trydenckiego (1545-1563) Maryja nie powinna być przedstawiana jako cierpiąca i leżąca w łożu.
Na popularyzację narodzin Zbawiciela w sztuce Zachodu przyszedł czas dopiero w okresie dojrzałego średniowiecza. Zawdzięczamy to Franciszkanom, których uważa się za inicjatorów szopek. Otoczenie Jezusa było skromne - ziemskie. Klęcząca Maryja modli się do leżącego na jej szacie Dzieciątka. Często towarzyszą Jej aniołowie, pasterze i trzej królowie.
Obok scen Bożego Narodzenia w sztuce chrześcijańskiej popularne jest przedstawienie Maryi z Dzieciątkiem. Najważniejsze rodzaje to:
Matka Boska Hodegetria - prawdopodobnie malowana od VI w., najstarsze zachowane obiekty pochodzą z VIII w. Tradycja łączy powstanie tego typu obrazu ze św. Łukaszem Ewangelistą, który miał namalować Maryję z Dzieciątkiem. Pierwotnie przedstawiana była w całej postaci z Jezusem na lewej ręce, prawą wskazując na Niego. Dzieciątko w lewej ręce trzyma zwój księgi, prawą zaś błogosławi. W dolnośląskich świątyniach możemy podziwiać ten rodzaj przedstawienia m. in. jako Matkę Bożą Nieustającej Pomocy na wrocławskim Muchoborze Małym oraz Matkę Bożą Pocieszenia w Oławie i we Wrocławiu przy Alei Pracy.
Matka Boska Eleusa - jest to jedno z najpopularniejszych przedstawień, powstało prawdopodobnie w Egipcie w VII w. Maryja malowana jest wraz z przytulonym do jej policzka Jezusem, który często obejmuje Ją za szyję.
Matka Boska karmiąca - należy do najstarszych przedstawień, znane są już te pochodzące z IV w., często występuje w sztuce Kościoła zachodniego, rzadko wschodniego.
Piękna Madonna - popularne przedstawienie w gotyku Europy Środkowej, od ok. 1400 r. postać Maryi jako ideał piękności kobiecej z Dzieciątkiem na ręku. Wrocławska Piękna Madonna pochodząca z bazyliki garnizonowej obecnie znajduje się w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Sackra conversazione (święta rozmowa) - Madonna z Dzieciątkiem w otoczeniu świętych. Popularny temat w malarstwie renesansu.

Bibliografia:
- Barbara Dąb-Kalinowska „Ziemia, piekło, raj - jak czytać obrazy religijne”; PWN Warszawa 1994
- Encyklopedia powszechna PWN
- „Sztuka świata”; Arkady Warszawa 1990