Jesienią 1999r. Ministerstwo Edukacji Narodowej zaproponowało zorganizowanie ogólnopolskiego konkursu szkolnego dotyczącego wydarzeń katyńskich. Konkurs, adresowany głównie do uczniów gimnazjów i szkół średnich, pod hasłem "Golgota Wschodu" stał się częścią obchodów 60. rocznicy zamordowania jeńców z Kozielska, Ostaszkowa i Starobielska. Przewodniczącym komitetu honorowego był premier Jerzy Buzek. Konkurs przeprowadzono w kilku województwach Polski, w tym także w województwie śląskim.

Oryginalność i nowatorstwo prac

Miejscem, w którym postanowiono zgromadzić nadesłane prace konkursowe, stało się sanktuarium Polskiej Golgoty Wschodu w Będzinie-Syberce. Tam, w jednej z ogromnych sal, młodzież poprzez swoje dzieła ukazała prawdę o tragicznych losach polskich oficerów, policjantów, sędziów, nauczycieli - ludzi wiernych do końca Rzeczpospolitej. W założeniach organizatorów konkurs był jednym z elementów szerszego planu działań związanych z przekazaniem prawdy o Katyniu. Aby umożliwić uczniom i ich opiekunom wykorzystanie różnych zdolności i zainteresowań, zorganizowano go w trzech kategoriach: literackiej, plastycznej i słowno-muzycznej. Tego typu konkurs jest pierwszą próbą podjętą przez MEN i NSZZ "Solidarność". Nadesłane prace świadczą o wrażliwości, mądrości i otwartości polskiej młodzieży na polskie ideały, o tym że posiada ona poczucie godności narodowej i wielką potrzebę wolności. Uczestnicząca w zmaganiach konkursowych młodzież zrozumiała, że za prawdę można było w powojennej Polsce pójść do więzienia, zostać wywiezionym na Syberię czy być prześladowanym wraz z całą rodziną. Młodzież poszukująca źródeł do swoich prac przekonała się, jak są one niewyobrażalnie skąpe, nawet okruchy wiedzy o Golgocie Wschodu systematycznie usuwane były z podręczników. "Spotkanie młodzieży z ludźmi, którzy sami zostali doświadczeni cierpieniem tamtej tragedii, jest jednym z błogosławionych plonów konkursu. Polska będzie mogła wreszcie powiedzieć, że młodzież chce prawdy, łaknie jej i rozumie. Młodzi żyją tą prawdą i nie pozwolą jej sobie wydrzeć. Niezwykle ważnym osiągnięciem naszego konkursu jest postawa młodzieży. Ta konfrontacja " oko w oko" z przeszłością wykazała, że w sprawach narodowych dziewczęta i chłopcy potrafią wyjść z kręgu świata elektroniki, z brutalności, przemocy i wulgarności lansowanych w środkach przekazu. Potrafią dojrzale wniknąć w prawdę o swoim kraju i jego przeszłości, zadbać o honor Polaka" - powiedział ks. prał. Zdzisław Peszkowski, duchowy patron działań konkursowych, który był również gościem będzińskiego sanktuarium.

Rzeczywistość przerosła oczekiwania organizatorów konkursu, gdyż zainteresowanie nim okazało się ogromne. Szkoły licznie zgłaszały udział w tym przedsięwzięciu. Według informacji nadesłanych przez kuratoria oświaty przystąpiło do niego blisko 3 tys. szkół. Nadesłano ponad 7800 prac. Najczęściej wykorzystywaną przez młodzież formą wyrazu były prace literacko-historyczne. Stanowiły one około 57% wszystkich dzieł. Najmniej było montaży słowno-muzycznych, jednak ich oryginalność i nowatorstwo były godne uznania. Oddzielne słowa pochwały należą się twórcom prac plastycznych, które zadziwiają różnorodnością, osobistym stosunkiem do tematu i atrakcyjnością form. Dużą część tego typu prac konkursowych można zobaczyć w sanktuarium Polskiej Golgoty Wschodu w Będzinie-Syberce.

O konkursie powiedzieli:

Konkurs katyński z udziałem młodzieży szkolnej to wielka szansa przekazania pamięci o golgocie Wschodu młodemu pokoleniu.

Alicja Grześkowiak

Ten konkurs przeznaczony dla młodzieży jest znakiem rodzącego się dobra.

Kard. Józef Glemp

Wyrażam nadzieję, że zaduma oraz refleksja uczestników konkursu będą stanowiły ważną lekcję historii dla kolejnych młodych pokoleń u progu trzeciego tysiąclecia.

Mirosław Handke