"Opactwo cysterskie w Paradyżu - jego rola w dziejach i kulturze pogranicza" - to tytuł sympozjum naukowego, które 5 grudnia odbyło się w Wyższym Seminarium Duchownym w Paradyżu. Naukowcy z kilku ośrodków polskich i z Berlina mówili m.in. o genezie paradyskiego opactwa, jego 600-letnich dziejach (1234-1834) oraz wpływie na polską historię i europejską duchowość.

Sympozjum rozpoczęła modlitwa za zmarłych cystersów, której przewodniczył bp Paweł Socha. W homilii Ksiądz Biskup nawiązał przede wszystkim do dziedzictwa duchowego, jakie cystersi pozostawili swoim następcom, którymi są dzisiaj alumni Seminarium Duchownego diecezji zielonogórsko-gorzowskiej. "Tutaj, w tych omodlonych przez cystersów murach - mówił bp P. Socha - formują się do kapłaństwa młodzi ludzie. Stąd wyszło ponad 1000 rycerzy gotowych do głoszenia Słowa Bożego i uświęcania ludu Bożego".

Mimo że przez wiele stuleci klasztor cysterski leżał na pograniczu polsko - niemieckim, jego zarząd od czasów Zygmunta Starego był w rękach polskich. O polskich opatach klasztoru mówił ks. prof. J. Swastek z Wrocławia. Na wszystkich 57 opatów paradyskich 21 było Polakami, spośród których 6 było biskupami, w tym jeden późniejszy prymas Polski. Do znamienitszych opatów należał także pochodzący z Włoch opat o imieniu Antici, który został kreowany kardynałem.

Istotne dane na temat stanu osobowego klasztoru przedstawił dr K. Kaczmarek z Poznania. Na podstawie paradyskiego nekrologu, czyli wypominkowej księgi zmarłych z XVIII w. znajdującego się w Archiwum Państwowym w Poznaniu, można stwierdzić, iż do połowy XVIII w. przez klasztor przewinęło się ponad 900 mnichów, zaś prawdopodobnie niepełna lista opatów obejmuje 54 imiona. W nekrologu, gdzie imiona zmarłych przyporządkowane są dacie ich śmierci, wymieniono 1325 osób, w tym 1075 mnichów z różnych klasztorów polskich oraz 250 imion donatorów i przyjaciół klasztoru, czyli tzw. familii.

O znaczeniu paradyskiego klasztoru dla rozwoju duchowości średniowiecznej mówił na przykładzie postaci Jakuba z Paradyża ks. dr J. Stoś z Warszawy. Żyjący na przełomie XIV i XV w. mnich paradyski Jakub - profesor Akademii Krakowskiej jest jednym z najważniejszych przedstawicieli tzw. devotio moderna, kierunku opartego na krytyce scholastycznej spekulacji i dowartościowaniu uczucia w poznaniu Boga. W dziele De theologia mystica wyłożył on podstawy nowej drogi poznania Boga poprzez miłość, która ma wyprzedzić doświadczenie intelektualne. Myśl Jakuba z Paradyża miała ogromny wpływ na mistykę niderlandzką i nadreńską.

Zagadnienia dotyczące architektury i chronologii budowy zespołu pocysterskiego w Paradyżu na podstawie prac archeologicznych prowadzonych w latach 1996/97 omówili dr J. Pietrzak z Łodzi oraz mgr P. Wawrzyniak z Poznania. Prof. W. Schich z Berlina mówił o kontekście geograficznym lokacji klasztoru paradyskiego w porównaniu z macierzystym klasztorem w Lehnin (Brandenburgia) i innymi klasztorami filialnymi. Prof. E. Rymar ze Szczecina przedstawił kwestię posiadłości cystersów paradyskich na zachodniej połaci ziemi lubuskiej oraz związków handlowych Paradyża z Gorzowem. Przyczynkiem do historii materialnej cystersów paradyskich był również wykład dr J. Karczewskej z Zielonej Góry, która mówiła o XIII-wiecznych donacjach okolicznego rycerstwa wobec klasztoru. O znajdujących się w Archiwum Państwowym we Wrocławiu dokumentach dotyczących historii Paradyża mówił dr R. Stelmach z Wrocławia, zaś prof. M. Cetwiński z Częstochowy przybliżył kontekst historyczny czasów powstania klasztoru, odwołując się do Księgi Henrykowskiej.

W konferencji zorganizowanej we współpracy z Instytutem Historii Uniwersytetu Zielonogórskiego wzięli udział także: biskup diecezjalny Adam Dyczkowski, pracownicy naukowi Uniwersytetu Zielonogórskiego oraz studenci.