Reklama

Wstępna Środa

Niedziela przemyska 10/2011

Dodaj nasz portal do preferowanych źródeł Google
Artykuły z niedziela.pl będą pojawiać się częściej w Twoich wynikach wyszukiwania

Jeszcze sto lat temu na polskiej wsi w tak zwaną Wstępną Środę (tak nazywano dawniej Popielec) wynoszono na strych wielkie patelnie - symbol tłustego i obfitego jadła, sygnalizując tym samym początek Wielkiego Postu. Gospodynie przyrządzały postny żur, który miał przez najbliższy okres być częstą potrawą na chłopskim stole. Ów żur jadany był w okresie Wielkiego Postu również i na królewskim dworze, a także po szlacheckich domach. Nasi pradziadowie w Środę Popielcową i Wielki Piątek bardzo surowo pościli i był to autentyczny post o chlebie i wodzie. Po domach dokonywano niezrozumiałych dziś dla nas obrzędów - zasłaniano obrazy i lustra, bowiem kojarzyły się one z niepotrzebnym zbytkiem, do skrzyń i komód chowano strojne ubrania, balowe suknie, unikano także żartów, a dzieciakom chowano zabawki...
Miniatury pontyfikałów krakowskich z piętnastego stulecia ukazują wielkopostny obrzęd posypywania głów popiołem. Z przekazów dowiadujemy się, iż powstrzymywaniem się od pokarmów w dzień Środy Popielcowej rozpoczynał okres Wielkiego Postu król Władysław Jagiełło, Zygmunt Stary, a także Anna i Izabela Jagiellonki. Świątobliwa królowa Jadwiga Andegaweńska w okresie wielkopostnym pościła o chlebie i wodzie w każdy piątek i środę. Monarchowie tym czasie wspierali materialnie ubogich, a z królewskich stołów przekazywano obfite kosze z żywnością do krakowskich przytułków. W młodym państwie piastowskim Bolesław Chrobry nakazał wybijanie zębów wszystkim tym, którzy łamali posty kościelne, co pokazuje jak poważnie okres ten traktowano kilkadziesiąt zaledwie lat po przyjęciu chrześcijaństwa przez Polskę.
W pierwszych wiekach chrześcijaństwa Wielki Post trwał zaskakująco krótko, bo tylko 40 godzin (w Wielki Piątek i Wielką Sobotę). W czwartym stuleciu ewangeliczne przykłady czterdziestodniowego postu Chrystusa na pustyni i czterdziestoletniej wędrówki Izraelitów do Ziemi Obiecanej po ucieczce z egipskiej niewoli, dały zapewne impuls do wprowadzenia okresu czterdziestodniowego postu, jako odrębnego czasu w Kościele, o czym wzmianki znajdziemy w tzw. Liście wielkanocnym biskupa aleksandryjskiego Atanazego z 334 r. Potwierdza to w tym samym stuleciu niejaka Egeria, pątniczka do Ziemi Świętej, w swoim pamiętniku odnalezionym stosunkowo niedawno, bo w XIX stuleciu, a także św. Cyryl Jerozolimski, piszący o czterdziestu dniach pokuty. Misjonarz z Pomorza - św. Otton z Bambergu z XII wieku również wymagał od wiernych czterdziestodniowego postu. Wzmianki o posypywaniu głów popiołem, a raczej o naznaczaniu popiołem czoła znakiem krzyża świętego, zachowane w starych kopiach Sakramentarium Gregoriańskiego (oryginał powstał około 595 roku dla potrzeb papieskiej liturgii stacyjnej) pochodzą z VIII wieku. W tym dniu wszyscy wierni podchodzili przed Mszą św. do ołtarza, gdzie biskup naznaczał popiołem znak krzyża czoło każdego wiernego. Wypowiadał przy tym znaną formułkę: „Pamiętaj człowieku, iż prochem jesteś i w proch się obrócisz...”. Popiół używany do tej ceremonii pochodził ze spalanych palm święconych w Niedzielę Palmową (nie - jak wspominał niezrównany Jędrzej Kitowicz - z „trupich kości”; o czym ponoć mówiło „pospólstwo”). Pierwsze zaś świadectwa o święceniu popiołu pochodzą z X wieku, kiedy to papież Urban II zalecił w 1091 r. tę praktykę na synodzie w Benewencie. Ludzie, którzy nie mogli przychodzić w tym dniu do kościoła, prosili, aby popiół był im przynoszony do domów, zwłaszcza chorym; na wsiach istniał również zwyczaj, iż ceremonię „posypania głów” powtarzano w pierwszą niedzielę Wielkiego Postu. Nałożenie popiołu w Środę Popielcową w Polsce stosowano początkowo wobec osób odbywających publiczną pokutę; dopiero od przełomu XI i XII stulecia wobec wszystkich zgromadzonych w kościele.
Z okresem wielkopostnym nieodłącznie związane są nabożeństwa Drogi Krzyżowej i Gorzkich Żali. Via Crucis wywodzi swe początki z Jerozolimy. Bardziej sformalizowany schemat, początkowo dwunasto-stacyjny, nabożeństwo to otrzymało dzięki holenderskiemu mnichowi Andrychomiuszowi w XVI wieku, co później uzupełniono w następnym stuleciu o dwie kolejne stacje: „Zdjęcie z krzyża” i „Złożenie do grobu”. Bardzo często w okresie staropolskim „prywatne drogi krzyżowe” odprawiali ludzie wszystkich stanów. Co bogatsi, szlacheckiego stanu, fundowali wspaniałe kalwarie, włącznie z naszą Kalwarią Pacławską w XVII stuleciu (Andrzej Maksymilian Fredro). Specyficznie polskim nabożeństwem z ok. 1698 r. są Gorzkie Żale. Wyrosły one z pobożności działającego przy warszawskim kościele Świętego Krzyża bractwa św. Rocha i jego opiekuna ks. Wawrzyńca Benika. Już 13 marca 1707 r. odprawiono oficjalnie Gorzkie Żale w świętokrzyskiej świątyni wedle drukowanych modlitewników. Równie popularnym nabożeństwem wielkopostnym jest Nabożeństwo do Siedmiu Boleści Matki Bożej, o którym słyszymy już w 1520 r. w Antwerpii.
Czy Wielki Post to rodzaj jakiejś nowej „cudownej diety”? - to zaskakujące przynajmniej dla mnie pytanie usłyszał kiedyś w pociągu pewien ksiądz od dwóch, spotkanych w podróży młodych dziewczyn. Choć wiedział, że to zamierzona prowokacja z ich strony, to jednak z niepokojem pomyślał, iż może rzeczywiście są dzisiaj i tacy ludzie, uważający się za chrześcijan, którzy praktyki wielkopostne postrzegają w taki właśnie sposób. Nie pamiętają albo nie chcą zrozumieć, iż Wielki Post ma przede wszystkim wymiar duchowy; ten okres jest jak trening naszej duchowości, bo „duch wprawdzie ochoczy, ale ciało słabe...”.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

2011-12-31 00:00

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

Oceń: +1 0 dodaj do źródeł Google

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Nie jesteście w ciemności

2026-11-09 14:49

Niedziela Ogólnopolska 46/2026, str. 22

[ TEMATY ]

homilia

Adobe Stock

Listopad jest wyjątkowym czasem. My, ludzie wierzący, przeżywamy go jako okres, w którym nasze myśli i modlitwy biegną ku tym, których już nie ma pośród nas. Choć uroczystość Wszystkich Świętych przypomniała nam o tym, że każdy z nas jest powołany do świętości, to Dzień Zaduszny budzi refleksje nad naszym przemijaniem i ziemskim końcem, który kiedyś musi nadejść. Czy tego chcemy, czy nie, czas biegnie nieubłaganie. Przypomina nam o tym także słowo Boże, lecz nie po to, żeby nas straszyć, ale po to, żeby zachować w nas czujność. Na temat przypowieści o talentach na pewno słyszeliśmy już bardzo wiele. Wygłoszono pewnie setki tysięcy kazań o tym, w jaki sposób należy postępować z darami otrzymanymi od Boga. Wiemy, że Bóg każdemu z nas daje tyle, ile jesteśmy w stanie udźwignąć. Ale dziś, kiedy spoglądamy na groby naszych bliskich zmarłych, chcemy zapytać siebie: czy my odziedziczymy królestwo niebieskie? Czy usłyszę od Boga słowa: „Dobrze, sługo dobry i wierny! Byłeś wierny w rzeczach niewielu, nad wieloma cię postawię. Wejdź do radości twego pana!”. Co robię w moim codziennym życiu? Pamięć o zmarłych powinna rodzić w nas pytanie, co by było, gdyby dzisiaj Bóg wezwał mnie do siebie? Czy dziś jestem gotowy na spotkanie z Chrystusem? Jak przeżywam moje codzienne życie? Jak realizuję moje codzienne powołanie? Jakim jestem ojcem, jaką jestem matką? Jakim jestem pracownikiem, jakim jestem pracodawcą? Co kieruje moim codziennym życiem? Czy naprawdę jestem człowiekiem wierzącym wtedy, kiedy jestem wśród innych? Czy przypadkiem nie zamknąłem Chrystusa w kościele i zakrystii? A może moja religijność zaczyna się i kończy tylko w pokoju, w którym mieszkam? Jaka jest moja codzienna postawa? Wracamy zatem do dzisiejszego pierwszego czytania z Księgi Przysłów: „Niewiastę dzielną któż znajdzie?”. I choć może chcielibyśmy widzieć w tym czytaniu tylko i wyłącznie kobietę, to tak naprawdę autor Księgi Przysłów pyta dzisiaj o postawę każdego z nas. O postawę mojego codziennego funkcjonowania w świecie. Pokazuje, że prawdziwego człowieka wierzącego poznajemy po jego codziennym życiu. Nie po tym, co mówi, ale po tym, w jaki sposób postępuje. Bardzo mocno widzimy uzewnętrznienie tego, co tak naprawdę jest w środku. I nie bez przesady mówi tutaj o kobiecie dzielnej, bo bycie człowiekiem wierzącym we współczesnym świecie musi być nacechowane wielką odwagą. Choć może w naszym męskim rozumieniu chcielibyśmy widzieć kobietę jako tą słabszą, może nawet bardziej bojaźliwą, to żadna postawa nie usprawiedliwia nigdy naszego tchórzostwa. Jeśli chodzi o świadectwo naszej wiary, nikt nie ma prawa być tchórzem. A co więcej – być może ci, którzy uznawani byli za ludzi słabszych, tchórzliwych, tak naprawdę okazywali się osobami prawdziwie odważnymi. I pewnie można za św. Pawłem Apostołem powiedzieć, że to wszystko, o czym dzisiaj piszemy, jest dla każdego z nas jasne i oczywiste – przecież nie jesteśmy synami nocy ani ciemności – dlatego czuwamy i jesteśmy trzeźwi, abyśmy byli gotowi na przyjście Pana.
CZYTAJ DALEJ

Wałbrzych: Rozpoczęła się budowa pomnika św. Jana Pawła II

2026-11-15 16:47

[ TEMATY ]

Jan Paweł II

pomnik

Wałbrzych

commons.wikimedia.org/red.

W Wałbrzychu rozpoczęły się przygotowania do budowy pomnika św. Jana Pawła II. Monument stanie przy Sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego na osiedlu Podzamcze. Na realizację przedsięwzięcia mieszkańcy zebrali już 177 tys. zł. Uroczyste poświęcenie pomnika zaplanowano na 4 kwietnia 2027 r., w Niedzielę Miłosierdzia Bożego.

O rozpoczęciu prac poinformowało za pośrednictwem mediów społecznościowych Sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego w Wałbrzychu. „Będzie to szczególne miejsce pamięci i refleksji, przypominające nam o życiu, nauczaniu i świadectwie wiary Papieża Polaka” - podkreślono w komunikacie parafii. Przedstawiciele sanktuarium podziękowali wszystkim darczyńcom i osobom zaangażowanym w realizację przedsięwzięcia, powierzając dalsze prace Bożej Opatrzności.
CZYTAJ DALEJ

Papież w Cusco: Wiara nie dzieli, lecz jednoczy z drugimi

2026-11-15 18:01

[ TEMATY ]

Leon XIV w Ameryce Południowej

Vatican Media

Wiara nie oddziela, lecz jednoczy z Bogiem i z innymi. Jest to szczególnie ważne w epoce naznaczonej podziałami, ranami, nieufnością – wskazał Leon XIV w homilii podczas spotkania z przedstawicielami pobożności ludowej. Papież dodał, że tradycję ludową należy nie tylko przechowywać, ale rozwijać, by przemawiała do nowych pokoleń.

Pośród pięknego krajobrazu parku archeologicznego Saqsaywaman Leon XIV spotkał się w niedzielne przedpołudnie z wiernymi i przedstawicielami pobożności ludowej w Cusco.
CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

REKLAMA

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Zarząd Instytutu NIEDZIELA wyznaczył w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję