Bezcenny zabytek - tak o międzyrzeckich freskach mówią znawcy. To jedyne renesansowe polichromie w tym regionie. Udało się odczytać pozostawioną przez autora datę, rok 1545 - dzięki temu wiadomo nie tylko, kiedy powstały freski, ale również, że sam kościół jest starszy, niż dotychczas myślano. Renesansowe malowidła przedstawiają sceny biblijne, m.in. ukrzyżowanie Chrystusa czy starotestamentalnego miedzianego węża. Widać tu też sceny Sądu Ostatecznego - zbawieni w pięknych szatach w towarzystwie aniołów wchodzą do nieba, potępieni zaś trafiają do paszczy Lewiatana. Pojawiają się motywy roślinne. Zdaniem konserwatorów namalował je miejscowy rzemieślnik, dlatego ich poziom artystyczny nie jest powalający - ich wartość jest jednak ogromna z punktu widzenia historii sztuki i Kościoła. Stare malowidła zamalowano w XIX wieku innymi freskami.

Ofiarni parafianie

Pierwszy etap prac konserwatorskich pochłonął 105 tys. zł. Żeby doprowadzić dzieło do końca, potrzeba jeszcze ok. 400 tys. Do tej pory pomocy udzieliła kuria diecezjalna, władze miejskie oraz mieszkańcy Międzyrzecza, którzy zorganizowali m.in. festyn charytatywny. Niestety Ministerstwo Kultury odrzuciło wniosek proboszcza o dotację. Pieniędzy trzeba szukać gdzie indziej - jest szansa, że część wydatków zrefunduje wojewódzki konserwator zabytków, wniosek o dotację został również skierowany do Urzędu Marszałkowskiego.
- Dla parafian to jest duży wydatek. Ale to ludzie bardzo ofiarni i rozumieją, że trzeba to sfinalizować - podkreśla ks. Marek Walczak. - Te freski mają wielką wartość historyczną dla naszego miasta i myślę, że też dla naszego województwa, bo renesansowe freski na tak dużej powierzchni są rzadkością. Ważne jest też, że są to freski stworzone przez Polaków.

Będzie lepiej widać?

O efektach dotychczasowych prac można przekonać się na żywo, odwiedzając kościół. - Freski na pewno pozostaną odkryte - zapewnia ks. Walczak. - Częściowo będą zrekonstruowane, tam gdzie to jest możliwe, a reszta zostanie poddana konserwacji.
Szczegółowo wyjaśnia to Przemysław Gorek: - Z naszych doświadczeń wynika, że często oczekiwania inwestora mijają się z procedurą konserwatorską. Ludzie oczekują, żeby efekt był natychmiastowy i żeby od razu było widać, jakie to jest ładne. Natomiast konserwatorzy najpierw muszą przeprowadzić prace techniczne, które postępują etapami i są uzależnione od budżetu. Założeniem prac konserwatorskich było odsłonięcie najstarszych polichromii, zdjęcie przemalowań i rozpoznanie ikonograficzne, żebyśmy wiedzieli, z czym mamy do czynienia, a następnie usunięcie cementowych łat.
Niewprawne oko może być trochę zawiedzione, zwłaszcza że freski są słabo widoczne, a nie każdy przecież ma możliwość przyjrzeć im się z bliska. - To, co udało nam się do tej pory zabezpieczyć i uratować, z dołu nie wygląda zbyt efektownie. Dlatego zebrała się komisja, która podjęła decyzję o przynajmniej częściowej estetyzacji, dzięki czemu będzie to też bardziej czytelne - tłumaczy Przemysław Gorek. - Na pewno trzeba będzie stworzyć projekt aranżacji całego prezbiterium i wspólnie się zastanowić, do jakiego stopnia możemy się posunąć w rekonstrukcji. Może nawet już w tym roku uda nam się stworzyć jakąś koncepcję. Rozwiązania konserwatorskie mogą być różne.

Teoria powstania

Nie tylko odczytana data pozwala umiejscowić freski w czasie. - Widoczny jest też herb Jastrzębiec, którym pieczętował się ówczesny starosta Wawrzyniec Myszkowski - mówi Ryszard Żankowski. Miejscowy muzealnik Ryszard Patorski ma swoją teorię - według niego sfinansowanie polichromii pomogło Myszkowskiemu w przekazaniu urzędu starosty swojemu synowi Stanisławowi. Zamiar się powiódł. Stanisław w 1556 r. przeszedł na luteranizm i przekazał kościół protestantom. Dopiero interwencja hetmana koronnego i starosty międzyrzeckiego Jana Zamoyskiego sprawiła, że świątynia w 1604 r. wróciła do katolików.