Kilka godzin przed ukrzyżowaniem, w wigilię swej męki i śmierci, Jezus ustanowił wieczystą uroczystość. Ma ona upamiętniać Jego śmierć. Stała się znana jako Wieczerza Pańska lub Ostatnia Wieczerza (1Kor 11, 20). Podkreślając jej tajemnicze znaczenie, Jezus wyraźnie polecił: „To czyńcie na Moją pamiątkę” (Łk 22,19). Czy pragniemy słuchać Jego słów? Jeśli tak, to rocznica Jego śmierci będzie dla nas nadzwyczajnym dniem w roku. Ale kiedy należy obchodzić tę uroczystość: I jak się przygotować, by w pełni docenić jej wagę? Każdy katolik powinien znać odpowiedź na te pytania.

Kiedy jest Pascha?

Ważne wydarzenia zazwyczaj upamiętniamy w ich rocznicę. Przykładem może być data katastrofy polskiego samolotu pod Smoleńskiem, 10 kwietnia 2010 r. Wszyscy, którzy utracili wtedy w tej katastrofie swoich bliskich, oczywiście, przez cały czas pamiętają o tym wydarzeniu. Kiedy jednak nadchodzi jego rocznica, jest to dla nich dzień o wyjątkowym znaczeniu.
Podobnie postępowano w czasach biblijnych. Na przykład, gdy Bóg w cudowny sposób wyzwolił Izraelitów z niewoli egipskiej, polecił im to rok w rok upamiętniać. Ustanowił wtedy święto Paschy, które Izraelici rzeczywiście obchodzili dokładnie w rocznicę odzyskania wolności (Wj 12,24-27; 13,10).
Podczas spożywania Paschy Jezus wprowadził wtedy wspomnianą wcześniej uroczystość. Pokazał Apostołom, jak ją obchodzić; zaraz po spożyciu posiłku paschalnego. Skoro Paschę obchodzono co roku, to od razu nasuwa się pytanie; kiedy, którego dnia? Aby odpowiedzieć na to pytanie, trzeba wziąć pod uwagę dwie sprawy. Po pierwsze, w czasach biblijnych inaczej liczono dzień. Zaczynał się wieczorem, po zachodzie słońca, i kończył wraz z następnym zachodem. Trwał zatem „od wieczora do wieczora”. To jest od wieczora np. dzisiejszego czwartku do wieczora następnego po nim piątku - dnia ukrzyżowania Jezusa.
Po drugie, używano wtedy innego kalendarza. Pismo Święte nie wymienia takich nazw jak marzec czy kwiecień, lecz mówi np. o miesiącach Adar lub Nisan. Żydzi liczyli miesiące od nowiu do nowiu. Paschę obchodzili czternastego dnia pierwszego miesiąca wg swojego kalendarza, czyli 14 Nisan (Kpł 23,5; Lb 28,16). Tego właśnie dnia Żydzi i Rzymianie ukrzyżowali naszego Pana Jezusa Chrystusa. Umarł On w 1545. rocznicę pierwszej Paschy. Dlatego 14 Nisan to naprawdę wyjątkowa data. My ten dzień obchodzimy, stosując chrześcijańską rachubę czasu. Według której, zmartwychwstanie przypada na pierwszą niedzielę po pełni księżyca i po wiosennym przesileniu. I w relacji do tego najważniejszego dla nas, chrześcijan, dnia w roku obchodzimy Triduum Paschalne, rozpoczynając je Wielkim Czwartkiem, a kończąc uwielbieniem Pana w chwale Jego zmartwychwstania.

Pascha Jezusa

Na czym polega Pascha Jezusa? Jest to Jego „przejście” z tego świata do Ojca. Przejście ze stanu „sługi”, z uniżenia, jakie Syn Boży dobrowolnie przyjął - stając się podobny do ludzi we wszystkim z wyjątkiem grzechu - do stanu uwielbienia i chwały, w których staje się On władcą wszystkich stworzeń i pełnym majestatu Panem. Tę Jego Paschę najwyraźniej przedstawia starochrześcijański hymn o uniżeniu i wywyższeniu Syna Bożego zapisany w Liście do Filipian (2,6-11).
Teraz możemy już zrozumieć, co znaczy wyrażenie „Misterium Paschalne”. Jest to tajemnica zbawienia ukryta i spełniająca się w wydarzeniach męki, śmierci i uwielbienia Jezusa. Ta tajemnica ogarnia całą ludzkość i cały kosmos. Przytoczmy tu wypowiedź Soboru Watykańskiego II: „...Dzieła odkupienia ludzi i uwielbienia Boga, które zapowiadały kierowane przez Boga wielkie wydarzenia w życiu ludu Starego Testamentu, dokonał Chrystus Pan szczególnie przez paschalne misterium swojej błogosławionej męki, zmartwychwstania i chwalebnego wniebowstąpienia, „przez swoją śmierć zniweczył śmierć naszą, i zmartwychwstając, przywrócił nam życie” (Prefacja wielkanocna). „Albowiem z boku Chrystusa umierającego na krzyżu zrodził się przedziwny sakrament całego Kościoła” (Konstytucja o Liturgii świętej, nr 5).
Tu dochodzimy do najbardziej tajemniczego „wymiaru” Paschy: jest to Pascha chrześcijanina i Pascha Kościoła. Jezus umarł na krzyżu i pokonał śmierć jako nowy Adam (nowy człowiek), i jako Głowa całej odkupionej ludzkości, która w Nim jako pierwszym człowieku zmartwychwstałym, wraca przez Niego do Boga, od którego wyszła. On jest „pierwocinami”, początkiem i wzorem nowego stworzenia, nowych niebios i nowej ziemi (por. Ap 21,1). Aby ta przemiana - Pascha Jezusa - mogła się stawać stopniowo udziałem ludzi wszystkich czasów. Tak oto podczas starotestamentowej Paschy Jezus ustanowił wieczysty sakrament Eucharystii i kapłaństwa służebnego. Tej samej nocy Jezus przekazał też nam nowe przykazanie, „mandatum novum”, przykazanie miłości braterskiej, które staje się służbą aż po dar z samego siebie, uprzedzając nawet w ten sposób najwyższą ofiarę z własnego życia, którą złoży następnego dnia na Kalwarii.

Triduum Paschalne

To największe misterium ludzkiego Odkupienia sprawuje Kościół w trzech cyklach czasu, począwszy od Mszy wieczornej Wielkiego Czwartku aż do Nieszporów Niedzieli Zmartwychwstania. Dni te nazywamy jako Święte Triduum Paschalne, w którym Jezus cierpiał, spoczywał w grobie i powstał z martwych.
Triduum Paschalne zaczyna się Mszą św. Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek. Jest ona jakby „sakramentalnym prologiem” tego, co będziemy celebrować w następnych dniach, a zarazem obrzędowym przekazem całego i jedynego Misterium Paschalnego. Pod osłoną sakramentalnych znaków uobecnia to samo misterium śmierci Jezusa, które upamiętniamy w Liturgii Wielkiego Piątku. Wielki Piątek i Wielka Sobota to dni, w czasie których Kościół nie sprawuje Eucharystii. Wspomina wtedy śmierć Jezusa i Jego spoczynek w grobie. Wigilia Paschalna rozpoczynająca się po zapadnięciu nocy Wielkiej Soboty należy już do Niedzieli Zmartwychwstania i stanowi moment kulminacyjny całego Paschalnego Triduum, którego zwieńczeniem będą Nieszpory Wielkiej Niedzieli. Od Wigilii Paschalnej do Nieszporów Niedzieli celebrujemy bowiem przez cały czas pamiątkę zwycięstwa Jezusa nad śmiercią. Okres paschalnej radości obejmuje 50 dni, które Kościół przeżywa aż do Zesłania Ducha Swiętego jak jedną wielką niedzielę.