Eucharystia sercem Kościoła - Kultura sercem Narodu” - taki napis zdobił fasadę kościoła Świętego Krzyża, gdy 13 czerwca 1987 r. Jan Paweł II spotykał się tu ze środowiskiem twórców kultury. Twórcy właśnie zdawali egzamin z wiary i patriotyzmu w trudnych czasach schyłku PRL-u.
- To wasze trwanie we wspólnocie Kościoła, ludzie kultury, przedstawiciele środowisk twórczych, artyści, posiada znaczenie szczególne. Naród bowiem trwa w swojej duchowej substancji, duchowej tożsamości przez własną kulturę. Ta prawda w naszych dziejach zdobyła szczególną wymowę - mówił m.in. Papież w czasie spotkania. Już wtedy specjaliści oceniali, że kultura stała się jednym z najważniejszych rysów całego pontyfikatu Jana Pawła II.

Wszystkie biedy

Nie było to jednak pierwsze spotkanie Papieża z przedstawicielami środowisk twórczych w Warszawie. Cztery lata wcześniej, w czerwcu 1983 r., w warunkach zawieszonego stanu wojennego, odbyła się krótka, ale wymowna wizyta w kościele Ojców Kapucynów przy Miodowej. Papież nie wygłosił przemówienia, pozdrawiał tylko zgromadzonych (oprócz twórców byli tam działacze Prymasowskiego Komitetu Pomocy, studenci, robotnicy).
„L’Osservatore Romano” przyniosło później zdjęcie, które doskonale pokazało tamtą atmosferę. Maja Komorowska uśmiecha się do Papieża, Aleksandra Śląska ociera łzy wzruszenia. Obok skupieni Klemens Szaniawski i Jan Eglert. Ale najważniejsza osoba jest w środku. To poetka Barbara Sadowska, matka zamordowanego kilka tygodni wcześniej maturzysty Grzegorza Przemyka. Jan Paweł II obejmuje poetkę z głową przykrytą czarnym welonem. - W tym geście zbiegły się wszystkie biedy polskich kobiet, polskich rodzin, które Papież ogarniał swą miłością - mówił potem watykaniście Jackowi Moskwie ks. Wiesław Niewęgłowski, współorganizator tamtego spotkania.

Skrawek wolnej Polski

Gdy Jan Paweł II zjawił się w kościele Świętego Krzyża w 1987 r., chór Filharmonii Narodowej wykonał „Bogurodzicę” i „Gaude Mater Polonia”. Papieża przybywającego prosto z Łodzi przywitał tłum twórców, szczelnie wypełniający świątynię.
- Twoja obecność wśród nas, Ojcze Święty, jest promieniem przecinającym czarne chmury naszego codziennego bytowania - witał Papieża aktor Andrzej Łapicki. - Nie chcemy wprowadzać kultury do Kościoła, bo ona jest w nim od tysiąca lat; chcemy wprowadzić Kościół do kultury, chcemy zbudować jednolitą w swej różnorodności kulturę chrześcijańskiego narodu.
Papież mówił o twórcach kultury jako wielkiej wspólnocie ludzi, którzy służą trwaniu i przetrwaniu narodu. Jan Paweł II cieszył się, że intelektualiści, artyści, ludzie kultury znajdują w Kościele przestrzeń wolności, której nieraz brakuje im gdzie indziej, ale przypomniał też o ich powinnościach. - Ci, którzy tworzą kulturę, winni trwać we wspólnocie. Dzięki Ewangelii i kulturze, będących podstawą jedności ludzi, można żyć we wspólnocie - mówił. Jak podkreślił Papież, twórcy bowiem nie należą tylko do siebie, ich życie i dzieła są służbą ludziom, społeczeństwu, narodowi i Kościołowi.
Wnętrze kościoła stało się nagle skrawkiem wyzwolonej Polski z Papieżem Polakiem w centrum. - Wtedy czuliśmy: tu, w Polsce, jesteśmy jego dywizjami pancernymi, jego husarią na polu walki o ducha. Byliśmy sprzeciwem wobec brutalności, chamstwa i głupoty stanu wojennego - stwierdzi po latach znany pisarz Piotr Wojciechowski.

Najważniejszy talent

Kiedy Papież spotykał się ze środowiskami twórczymi w Warszawie podczas kolejnej pielgrzymki, cztery lata później, sytuacja była zupełnie inna. Polska było niepodległa, ale wyzwań nie brakowało. Także o tym mówiono podczas spotkania w stołecznym Teatrze Wielkim 8 czerwca 1991 r. Jan Paweł II podkreślał potrzebę wzajemnego zrozumienia, odnowienia dialogu między wiarą i kulturą oraz o istocie przymierza między Kościołem i światem kultury, które respektując różnice, mogą wspólnie odczytywać współczesny świat.
Wcześniej, po specjalnie dla Papieża wystawionym fragmencie opery „Halka” Stanisława Moniuszki, mówił o tym poeta i minister kultury Marek Rostworowski. - Dzisiaj sytuacja jest trudniejsza niż w zwarciu ze wspólnym wrogiem i nie wystarczy już tak przyrodzona Polakom siła oporu. Dzisiaj samemu trzeba „rozejrzeć się po niebie, rozejrzeć po ziemi”. Dopomóż nam w tym, Boże - prosił.
Poeta-minister wyzwolił w Papieżu wspomnienia z młodości. Ojciec Rostworowskiego - Karol Hubert był słynnym dramaturgiem, Karol Wojtyła, aktor, a z czasem dramaturg, bardzo cenił jego twórczość. Przystępując do bierzmowania w 1938 r., wkrótce po śmierci dramaturga, przyszły Papież przyjął imię Hubert na jego pamiątkę.
Wielu zapamiętało nawiązanie Papieża do przypowieści o talentach. Jak podkreślił, każdy z nas, również ci nienależący do świata kultury, dysponuje uniwersalnym talentem, który powinien pomnażać: jest nim nasze człowieczeństwo. - Ten talent pomnaża się „przez bezinteresowny dar z siebie samego”, czyli przez miłość Boga i bliźnich. Znaczy to równocześnie: miłość Boga poprzez miłość bliźnich-ludzi - mówił Papież.