Poczucie narodowej tożsamości, świadomość ciągłości dziejów, ale także rzetelna wiedza o niełatwych dziejach Polski, o jej niepokornych, niezłomnych bohaterach, którzy nawet w sytuacji zagrożenia życia „zachowywali się jak trzeba” i nie pozwolili na zniewolenie narodowego ducha – to wszystko było ważne na drodze do niepodległości naszej ojczyzny i jest ważne dzisiaj, aby odzyskaną niepodległość utrzymać i wzmocnić.

Obywatelskim obowiązkiem każdego Polaka, niezależnie od jego wieku czy profesji, jest edukacja historyczna, konieczna szczególnie w związku z szerzeniem się nie tylko poza naszymi granicami, ale również wewnątrz, w Polsce, kłamstw historycznych dotyczących faktów i fałszywych narracji historycznych, co ma służyć konkretnym interesom politycznym obcych państw. Tymczasem, nie można budować przyszłości bez prawdy i świadomości historycznej. Dlatego tak ważne są wszelkie inicjatywy edukacyjne angażujące młodych ludzi, którzy z pomocą rodziców i nauczycieli uczą się Polski i uczą się innym Polskę opowiadać.

Ważną inicjatywą w roku stulecia Bitwy Warszawskiej był Konkurs Literacki „Wdzięczni Bohaterom 1920”, w którym wzięli udział uczniowie szkół ponadgimnazjalnych z Częstochowy i regionu częstochowskiego. Na motto konkursu zostały wskazane słowa jednego z najwybitniejszych Polaków, genialnego stratega wojskowego - marszałka Józefa Piłsudskiego: „Chcemy Polski niepodległej, abyśmy tam mogli urządzić życie lepsze i sprawiedliwsze dla wszystkich”. W pracach zgłoszonych na konkurs młodzi ludzie zastanawiali się, jak dzisiaj kształtować postawy patriotyczne oraz jak współcześnie powinno się przejawiać wychowanie w duchu miłości do ojczyzny i poszanowania tradycji. Patriotyzm stał się kluczowym słowem każdej pracy zgłoszonej do organizatorów konkursu. To dobry sygnał, bo pokazuje, że takie pojęcia, jak patriotyzm, niepodległość, bohater narodowy, również dziś stanowią świętość dla młodych ludzi, mimo że osobiście nie musieli walczyć o Polskę. Urodzili się bowiem już w kraju wolnym, dzięki ofierze krwi swoich dziadów i pradziadów. Obecnie są jednak narażeni na inne zniewolenia, jak liberalizm, relatywizm moralny, nowe ideologie obce polskiej duszy. W swoich konkursowych wypowiedziach młodzi ludzie przyznali, że się gubią i zastanawiają, skąd dzisiaj czerpać wzory patriotyzmu. Tym bardziej, że w niektórych środowiskach patriotyzm bywa odbierany prawie irracjonalnie, obciachowo, mówiąc językiem młodzieży. To kolejne niebezpieczeństwo, uderzające w naszą osobistą tożsamość narodową. Tym większe uznanie należy się uczestnikom szkolnego konkursu, który stanowi wielki krok w zmaganiach o prawdę i narodową pamięć.

Autorzy prac zgłoszonych na konkurs nakreślili szeroką panoramę historyczną, sięgając do II Rzeczypospolitej, i przeprowadzili analizę tematu konkursowego, cytując przede wszystkim wieszczów narodowych oraz dzieła literackie innych wybitnych polskich twórców, głównie autorów szkolnych lektur. Ciekawe są spostrzeżenia uczestników konkursu dotyczące dzisiejszych przejawów patriotyzmu. W jednej z prac zostało to nazwane patriotyzmem dnia codziennego, na który składają się: solidna nauka, uczciwa praca, szacunek dla symboli narodowych, udział w wyborach, płacenie podatków, uznanie dla polskiej kultury i sztuki, a także dbałość o język polski i znajomość ojczystej historii. To wszystko jest konieczne, aby nie zmarnować tego, co przodkowie dla nas wywalczyli. W wielu pracach znajdujemy zachętę do rozwijania patriotyzmu gospodarczego, co odnosi się do zachowań konsumenckich. Chodzi o to, aby kupować polskie produkty i korzystać głównie z polskich, a nie zagranicznych usług. Wśród patriotycznych obowiązków została wymieniona też pomoc innym ludziom, np. w ramach wolontariatu.

Niektórzy uczniowie zwrócili uwagę na dziejowe znaczenie Kościoła katolickiego w budzeniu uczuć patriotycznych narodu oraz wskazali na konieczność przestrzegania Dekalogu. Jako środowiska kształtujące patriotyczne postawy wymienili na pierwszym miejscu rodzinę, a następnie szkołę i Kościół. W pracach konkursowych znajdujemy odniesienie do wypowiedzi św. Jana Pawła II, a także kard. Stefana Wyszyńskiego, który wyznał, że kocha ojczyznę „więcej niż własne serce”. Wśród refleksji na temat szkolnego konkursu literackiego dotyczącego miłości do ojczyzny i wdzięczności jej bohaterom za niepodległość nie może zabraknąć zacytowania myśli św. Jana Pawła II, największego z rodu Polaków, papieża, który stawiał młodzieży wysokie wymagania, a jednocześnie dawał wskazówki i porywał do działania. Był nauczycielem, a zarazem idolem ogromnych rzesz młodzieży. Oto co papież Polak powiedział o patriotyzmie: „Strzeżcie ojczyzny jak strzegły jej pokolenia, które przed nami żyły, strzeżcie, gdyż ktoś obcy może jedynie na nowo nas zniewolić. Ta ziemia droga była tym, którzy za nią oddawali swe życie”.

Uczestnicy konkursu skorzystali z różnych form przekazu treści, jak typowe wypracowanie szkolne, rozprawka, referat, esej, pamiętnik, rodzinne wspomnienia, opowiadanie, dialog, wierszowany poemat, a nawet opisywanie przyszłych losów Polski nagłówkami gazet. Ciekawą formę literacką stanowi monolog opowiedziany przez WOLNOŚĆ. Autor zastosował reportażowe budowanie akcji, oparte na wydarzeniach składających się na polską drogę do niepodległości. Ktoś sięgnął po beletrystykę, gdzie w narrację historyczną wprowadzona została postać rotmistrza Witolda Pileckiego, którego losy doprowadzają do bliższych nam czasów i stanowią ilustrację historii NIEPODLEGŁEJ. Podjęte też zostały próby wyrażenia patriotyzmu i dziejów ojczyzny przy pomocy nowych technologii medialnych oraz sztucznej inteligencji.

Uczniowie próbowali wypowiedzieć miłość do ojczyzny również przez muzykę, np. tekstami piosenek Czesława Niemena („Dziwny jest ten świat”), Jacka Kaczmarskiego i Przemysława Gintrowskiego („Mury”), Marka Grechuty ( „Ojczyzna”). Zostały zauważone utwory zespołu rockowego Chłopcy z Placu Broni oraz grupy pop-rockowej Kombi. Ktoś sięgnął nawet do kultury hip-hopowej, aby wskazać, że miłość do ojczyzny można wyrazić nawet rapując, jak Eldo w utworze „Nie pytaj o Nią”. Proponowane są więc różne drogi dotarcia z patriotycznym przesłaniem do współczesnego młodego człowieka. Przykład łączenia nowoczesności z tradycją dał uczeń, który po zaprezentowaniu młodzieżowych form patriotycznego przekazu dodał postulat: „Nie wyrzucajmy do kosza pamiątek rodzinnych, starych fotografii, przedmiotów, które służyły przodkom. Dzięki nim zachowujemy pamięć...”.

Wielkie uznanie należy się częstochowskiemu Stowarzyszeniu WSPÓLNOTA GAUDE MATER, z prezesem Romanem Krystem i wiceprezesem Janem Szymą, za zorganizowanie Konkursu Literackiego „Wdzięczni Bohaterom 1920”. Sprawne przeprowadzenie konkursu było możliwe dzięki zaangażowaniu nauczycieli i rodziców. Uczniowie sięgali bowiem nie tylko do źródeł historycznych i literatury, ale dotarli do pamięci swoich rodzin, aby osobiście poznać, jak wysoka jest cena niepodległości. Młodzi ludzie, świadomi przeszłości, muszą odpowiedzialnie wkroczyć w dorosłe życie. Na tę drogę niech usłyszą słowa kard. Stefana Wyszyńskiego: „ Musicie ducha hartować i wznosić, aby móc jak orły przelatywać nad graniami w przyszłość naszej ojczyzny”. A przyszłość zależy od tego, w jaki sposób młode pokolenie będzie korzystać z odzyskanej wolności, stając się współczesnym strażnikiem pamięci.