Biblijne zapisy pokazują, że złoto, a także srebro to pierwsza i jedyna forma pieniędzy, która nie zawiodła, będąc źródłem znacznych wartości przez ponad 5000 lat. Czy możemy wymienić jakąkolwiek porównywalną walutę, która trwałaby przez kilka wieków, nie mówiąc już o kilku tysiącach? Chyba nie! Szczególnie wobec obecnej sytuacji euro! Do zagadnienia starałem się podejść od strony historycznej, archeologicznej, geograficznej i literackiej. Dominującą dyscypliną będzie egzegeza tekstów Pisma Świętego i archeologia biblijna będąca w służbie historii Biblii. Zakres czasowy badań to blisko 2000 lat.
Od kilku lat zauważamy wzrost popularności badań nad biblijnym znaczeniem cennych metali, tj. złota czy srebra, np. wobec zawartych w Piśmie Świętym proroctw. Co ciekawe, oba zagadnienia są bardzo podobne przez to, że koncentrują się na tym, co przyniesie przyszłość i nawiązują wprost do zachowania kapitału poprzez inwestowanie w jedyną formę prawdziwych pieniędzy, tj. w złoto i srebro. Oba tematy wymagają odrębnego zbadania i specyficznego zestawienia. Biblijne proroctwo to temat obszerny i dający dużo do myślenia. Uważam, że lepiej zrozumiemy obecną, złą sytuację systemu monetarnego na świecie i to dokąd zmierzamy, gdy zbadamy ten wyjątkowy kruszec, który Bóg dał swemu narodowi wybranemu, a przez to całej ludzkości.
Zacznijmy od pytania - dlaczego właśnie złoto ma tak wielkie znaczenie w Biblii?
Złoto, podobnie jak całe stworzenie, pochodzi od Boga, który dał je człowiekowi do dobrego wykorzystania przez swą przydatność (Rdz 1, 28 i 2, 12: A złoto owej krainy jest znakomite; tam jest także wonna żywica i kamień czerwony). Złoto, srebro, nasiona, i mąka były używane jako pieniądz (Kpł 27, 16: Jeżeli kto poświęci dla Pana część swej dziedzicznej posiadłości, to twoje oszacowanie jej będzie zależne od ilości ziarna używanego na siew - jeden chomer jęczmienia będzie się równał pięćdziesięciu syklom srebra; 2 Krl 7, 1: Elizeusz zaś odpowiedział: »Posłuchajcie słowa Pańskiego! Tak mówi Pan: Jutro o tej samej porze jedna sea najczystszej mąki będzie za jednego sykla, dwie sea jęczmienia też za jednego sykla - w bramie Samarii«). W większości przypadków złoto wymieniane jest w Biblii w odniesieniu do bogactwa królów Izraela i do bogactwa świątyni Pana. Złoto było użyte do wykonania Arki Przymierza i naczyń, stanowiących wyposażenie świątyni - o czym za chwilę. Dlatego możemy zaryzykować twierdzenie, że złoto jest według zamysłu Boga z jednej strony definitywnie zatwierdzone jako środek płatniczy (pieniądz), a z drugiej jako forma przechowywania bogactwa. Jest pierwszym i najczęściej wymienianym metalem w Biblii. Od samego początku był to metal szlachetny, ceniony za swoją wagę, trwały połysk, lśniące piękno, plastyczność i ciągliwość. Rzadkość występowania w całej historii, a zwłaszcza w czasach biblijnych, przyczyniła się do nadania mu wartości pieniężnej. Przez to stało się ono użyteczne w transakcjach handlowych, miarą bogactwa i znaczenia. Kolor i połysk złota oraz jego odporność na utlenienie i matowienie sprawiła, że wytwarzano z niego cenną biżuterię i ozdoby wszelkiego rodzaju.
1. Określenia szlachetnego metalu
Żaden metal nie występuje w pismach Starego Testamentu częściej niż złoto (359 razy, złotnik - 12, złotogłów - 1, złoty - 197) i żaden nie miał tylu określeń. Istnieje sześć hebrajskich słów oznaczających złoto, z których cztery występują w Hi 28, 15-17:
15 Nie daje się za nią złota,
zapłaty nie waży się w srebrze,
16 nie płaci się za nią złotem z Ofiru,
ni sardoniksem rzadkim, ni szafirem.
17 Złoto i szkło jej nierówne,
nie wymienisz jej na złote naczynie.
Wśród tych terminów jednym z najczęściej stosowanych pojęć, ze względu na żółty kolor, jest hebrajskie zahabh/sahab/. Arabski odpowiednik dhahab nadal jest wspólną nazwą dla złota w całym Izraelu, Syrii i Egipcie. Z zahabh często występują inne słowa, tłumaczone jako: „czysty” (Wj 25, 11 - czyste, szczere złoto), „wyrafinowane - oczyszczone” (1 Krn 28, 18: na ołtarz kadzenia ze złota oczyszczonego według wagi i wzór wozu z cherubami złotymi, rozciągającymi skrzydła i pokrywającymi Arkę Przymierza Pańskiego); „szczere/najlepsze” (1 Krl 10, 18: Następnie król sporządził wielki tron z kości słoniowej, który wyłożył szczerym złotem [podkr. - Z.R.]), „kute” lub „mieszane” (1 Krl 10, 17: Ponadto trzysta puklerzy z kutego złota. Na każdy puklerz wychodziło po trzy miny złota [prawie 2000 gr. - Z.R.]), „Ofir” - (Ps 45, 10: Córki królewskie wychodzą ci na spotkanie, królowa w złocie z Ofiru stoi po twojej prawicy).
Inne terminy na określenie złota to:
- segor (Hi 28, 15 - odnośnie mądrości Hiob mówi: Nie daje się za nią złota, zapłaty nie waży się w srebrze; Złoto i szkło jej nierówne, nie wymienisz jej na złote naczynie);
- katam/kethem/- dosłownie „wykute” (m. in. Hi 18, 16; 19: nie płaci się za nią złotem z Ofiru, ni sardoniksem rzadkim, ni szafirem. I topaz z Kusz nie dorówna, najczystsze złoto nie starczy);
- paz (m. in. Ps 21, 4 - dziękując Bogu za króla Psalmista mówi: Bo go uprzedzasz pomyślnymi błogosławieństwami, koronę szczerozłotą wkładasz mu na głowę);
- charuz (Za 9, 3 - omawiając sytuację narodu Zachariasz pisze: Tyr otoczył się wałem obronnym, nagromadził srebra jak piasku i złota jak błota na drogach);
- betser (Hi 22, 24 - nawracając się autor mówi o Stwórcy: Gdy złoto jak proch ocenisz, a Ofir jak piasek rzeczny). Co ciekawe, w zmienionej wersji brytyjskiej i amerykańskiej pojęcie to oddane jest jako skarb. W Nowym Testamencie greckie słowa khrysos i khrysion użyte są jako określenie ozdób, monet i złota w ogóle. Do dziś tak naprawdę nie znamy dokładnych różnic pomiędzy tymi wyrazami.
Cdn

Cytaty biblijne i przyjęte w tekście skróty pochodzą z Biblii Tysiąclecia, wyd. IV, Poznań 2003
Ofir - miejsce o trudnym do określenia położeniu, odległe od Palestyny, obfitujące w złoto. Prawdopodobna lokalizacja to Indie, Arabia Płd. Lub wybrzeże Afryki Wschodniej, zob. Biblia Tysiąclecia, Słownik, s. 1425.