W styczniu bieżącego roku nastąpił drugi i ostatni etap wydłużania urlopów macierzyńskich. Kobiety mają obecnie uprawnienie do 26 tygodni urlopu macierzyńskiego w przypadku urodzenia jednego dziecka, a w sytuacji urodzenia więcej niż jednego dziecka - do 39 tygodni urlopu. Zapomniano już o gorącej debacie, jaka towarzyszyła wypracowaniu tych rozwiązań, które zostały przyjęte z satysfakcją przez społeczeństwo, szczególnie przez matki, które z nich korzystają, oraz te, które spodziewają się dziecka.
Jedyny problem, jaki pojawił się w związku z tą nowelizacją i był podejmowany w dyskusji społecznej, dotyczył pozostawienia w starym wymiarze urlopów na prawach urlopu macierzyńskiego dla kobiet adoptujących małe dzieci lub tworzących dla nich rodziny zastępcze. O zmiany prawne w tym zakresie wystąpiło wiele ośrodków adopcyjnych, wnosząc o proporcjonalne wydłużenie urlopów matkom adoptującym i opiekującym się małymi dziećmi w ramach rodzin zastępczych.
Stosowny projekt przygotowany przez Komisję Rodziny zaproponował wydłużenie urlopu w przypadku adopcji lub stworzenia rodziny zastępczej dla jednego dziecka do 22 tygodni, a w przypadku podjęcia opieki nad więcej niż jednym dzieckiem jednocześnie - do 35 tygodni.
Sejm na posiedzeniu 25 kwietnia podjął ostateczne decyzje w tej sprawie, które w rezultacie dalece odbiegają od tego, co zamierzyli wnioskodawcy. Niezależnie bowiem od wydłużenia urlopów kobietom adoptującym bądź tworzącym rodziny zastępcze dla małych dzieci przyjęty został wniosek kilkunastu posłów Unii Wolności, zmierzający do przekształcenia urlopów macierzyńskich w urlopy rodzicielskie. Przewiduje on możliwość zrezygnowania matki z urlopu po 16 tygodniach i jej powrotu do pracy, urlop mógłby wówczas przejąć ojciec dziecka. Przeciwko takiemu rozwiązaniu głosowało AWS i małe ugrupowania prawicowe; za - było SLD, PSL, ale także SKL i PO.
Optujący za tym rozwiązaniem dorobili do niego dobrze brzmiące, acz fałszywe uzasadnienie, że umożliwi ono matkom bardziej samodzielne decydowanie o długości swojego urlopu, a także wykorzystanie jego części przez ojców.
W rzeczywistości jednak chodzi o praktyczne skrócenie urlopu macierzyńskiego do 16 tygodni. Pracodawcy będą bowiem mogli oczekiwać powrotu pracownic do pracy już nie po pełnym wykorzystaniu urlopu, ale po jego części. Stworzy to presję na wcześniejsze powroty. Zrozumiałe jest, że pracownice chciałyby mieć jak najlepsze relacje z pracodawcami i będą obawiały się ryzykować wykorzystanie w pełni swojego urlopu, jeśli jest dozwolone jego skrócenie. Głębokie bezrobocie, szczególnie dotykające kobiety, będzie sprzyjało tej presji. Mężczyźni zaś nie będą w ogóle korzystać z części urlopu, ponieważ projektodawcy nie przewidzieli przepisów pozwalających na wypłacenie im zasiłku. Gdyby zatem chcieli skorzystać z części urlopu macierzyńskiego, to w ich wypadku byłby to urlop bezpłatny, który mogą zresztą uzyskać w ramach od dawna obowiązujących przepisów prawa.
Zmiana budzi także poważne zastrzeżenia w zakresie zgodności z konstytucyjną zasadą ochrony macierzyństwa oraz zasadą równego statusu kobiet i mężczyzn. W konkluzji opinii Biura Studiów i Ekspertyz Sejmowych stwierdza się, że projektowane przepisy, które uprawniają ojca wychowującego dziecko do korzystania z części urlopu macierzyńskiego, o ile pracownica, której urlop przysługuje, wystąpiła z wnioskiem do pracodawcy o skrócenie wymiaru urlopu macierzyńskiego, jest niezgodny z art. 18 Konstytucji, który deklaruje szczególną ochronę i opiekę państwa nad macierzyństwem. Z uwagi na treść, jaką zawiera macierzyństwo, nie mieści się w nim sprawowanie części urlopu macierzyńskiego przez ojca. Matka ma także - z mocy art. 71 ust. 2 Konstytucji - prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Zmiana jest również sprzeczna z gwarancją równych praw pomiędzy kobietami a mężczyznami, nie zapewniając mężczyznom takich samych uprawnień w razie ewentualnego korzystania przez nich z ostatnich 10 tygodni urlopu macierzyńskiego.
Dodajmy, że zmiana ta narusza stabilność prawa, bowiem wydłużone urlopy obowiązują w pełni raptem od kilku miesięcy, a obecnie przyjęto rozwiązanie radykalnie różne. Czy można dobrze oceniać parlament, który co kilka miesięcy wprowadza tak różne zmiany w tej samej kwestii, których do tego nie konsultuje ani z pracownikami, ani z pracodawcami, choć ma taki obowiązek?
Jeśli nowelizację podpisze Prezydent, to stracą na tym przede wszystkim dzieci, dla których stabilna opieka matek przez pół roku jest nieoceniona, ale również matki, ucierpi polityka zdrowotna. Być może nowe rozwiązania dotyczące urlopów macierzyń-skich to tylko przygrywka do liberalnych zmian w kodeksie pracy, zapowiadanych od kilku miesięcy, a z pewnością uderzenie w jedno z istotniejszych osiągnięć polityki społecznej AWS-u na rzecz rodzin w ostatnich latach.