Istnieje dziennikarstwo śledcze, istnieje też dziennikarstwo analityczne. Gdy to pierwsze tropi spiski, afery i intrygi - to drugie komentuje kontekst, w jakim rodzą się te patologie.
Lew Rywin, znany producent filmowy, a wcześniej długoletni dyrektor finansowy komunistycznej telewizji PRL, nagle i nieoczekiwanie zwariował. Tak przynajmniej twierdzi premier Miller, jak by nie było człowiek dobrze poinformowany. Jednak człowiek jeszcze lepiej poinformowany, prezydent Kwaśniewski, jest innego zdania; świadczy o tym fakt, że zalicza Lwa Rywina do swych najlepszych przyjaciół, przyjmując go na swych przyjęciach imieninowych: któż zaś może dostępować takiego zaszczytu, jeśli nie najbardziej zaufani ludzie prezydenta?... Tymczasem jeszcze innego zdania jest redaktor Michnik, w końcu też nieźle poinformowany. Redaktor Michnik pofatygował się aż tak, że nagrał cichaczem wizytę Rywina w swym gabinecie na taśmę magnetofonową: widać, że redaktor Michnik ma p. Rywina za gangstera, z którym każdy kontakt lepiej jakoś "zabezpieczyć"... Mimo tak odmiennych ocen - wszyscy ci dżentelmeni są z p. Rywinem na "ty": wariat czy zaufany człowiek prezydenta, gangster czy "autorytet moralny" - najważniejsze, że to "człowiek z towarzystwa", na tych samych salonach bywały...
No cóż: pokaż mi towarzystwo i salony, w których się obracasz, a powiem ci, kim jesteś... Salony - salonami, a polityka - polityką. Po śmierci Józefa Stalina ludzie władzy w Polsce, którzy przedtem też bywali na wspólnych salonach, nagle skoczyli sobie do gardła: "frakcja natolińska" wzięła się za łby z "frakcją puławską" i te polityczne zapasy trwały aż do roku 1968... Opisał to prof. Witold Jedlicki na łamach paryskiej Kultury (nr 12/182) w słynnym artykule analitycznym Żydy i chamy.
Jeśli historia powtarza się, to niekoniecznie jako farsa - czasami także jako "stały element" politycznej gry.
Tak się jakoś złożyło, że gdy Unia Wolności rozpadła się i upadła politycznie - prezydent Kwaśniewski wnet powziął zamysł zbudowania "nowej partii centrowej". Pomysł ten polega na tym, żeby Unię Wolności obudować ludźmi powyciąganymi z innych partii i pod nowym szyldem wprowadzić ją ponownie w krąg władzy. Pomysł ten nie może podobać się p. Millerowi, jako że dokonałby się m.in. kosztem SLD, z którego "nowa formacja centrowa" zamierza także powyciągać, kogo się da... Miller nie kwapi się, aby zamienić PSL (na który ma przecież "bicz" w postaci "Samoobrony") na nowego koalicjanta w postaci "partii centrowej", z Unią Wolności jako trzonem. PSL to łatwy koalicjant - łatwy do zaspokojenia; ale taka "partia centrowa", z Unią Wolności jako trzonem - czyż nie zagrażałaby osłabionemu SLD, czyż nie miałaby ambicji, aby odgrywać "rolę przewodnią"?...
Wiele wskazuje na to, że "łapówka za korzystny zapis w ustawie" była początkowo poważnie traktowana przez obydwie strony. Jako pośrednika ustalono p. Rywina, którego przeszłość zawodowa w strukturach komunistycznej telewizji, jak również "koszerne i czyste" podejście do sprawy stanowiły dostateczną gwarancję dla obydwu umawiających się stron. Wydaje się przecież, że w trakcie uzgadniania tej transakcji redaktor Michnik wpadł na lepszy pomysł... Gdyby p. Rywin powiedział wprost (na tę nagrywającą po cichu taśmę), że to premier Miller za tym stoi - redaktor Michnik miałby w ręku samego premiera Millera!...
Powtórzę: historia niekoniecznie powtarza się jako farsa, często powtarza się jako "stały element" politycznej gry. Kiedy p. Milczanowski pomówił kiedyś p. Oleksego o rolę agenturalną - p. Oleksy musiał ustąpić z funkcji premiera, chociaż poza tym publicznym pomówieniem żadnych innych dowodów nie przedstawiono. Wystarczyła sama atmosfera skandalu, żeby Oleksy ustąpił...
Toteż w nagrywanej rozmowie z Rywinem redaktor Michnik wprost wyłazi ze skóry, żeby wydobyć od Rywina to jedno słowo: "Miller". Zacytujmy ten fragment rozmowy:
Michnik: - (...) Jeżeli to jest message od Leszka Millera, to ja to biorę. Żadnego innego nie biorę serio.
Ale Rywin - negocjator "koszernego i czystego" geszeftu, ma właśnie zakazane wymówić to jedno słowo... Toteż powiada:
- Nie, to ja jestem gwarantem.
Michnik dociska:
- Że od Millera?
Rywin odpowiada wykrętnie:
- Ale on nie jest sam...
Michnik próbuje raz jeszcze rozpaczliwie:
- Mnie wystarczy, że Miller. Ale nie, że ktoś inny ci mówił, że to on powiedział...
Atmosfera, jak podczas ubeckiego przesłuchania: czy przesłuchiwany "sypnie" wreszcie to nazwisko?...
Ale Rywin już wie, o co chodzi Michnikowi. Nie da się przecież wykluczyć, że i on ma na ciele magnetofon japoński i nagrywa tę rozmowę... Odpowiada twardo:
- Nie usłyszysz tego słowa.
Michnik: - Nie usłyszę?
Rywin czuje, że jak Michnik "nie usłyszy tego słowa" - pośrednictwo w tym "koszernym i czystym geszefcie" diabli wezmą, przepadnie jego prowizja i prezesura Polsatu. Jak więc tu powiedzieć, że to Miller, ale jednocześnie "nie wymówić tego słowa"? Więc powiada:
- Nie usłyszysz, nie mogę ci tak powiedzieć. Ja muszę to jakoś inaczej umieścić. Mogę ci powiedzieć, że masz rację.
Rywin już dalej posunąć się nie może: nie może powiedzieć wprost, "że to Miller za tym stoi" - musi "to jakoś inaczej umieścić". I "umieszcza" w ten sposób: "Mogę ci powiedzieć, że masz rację" (domyślając się, że to Miller) - ale zarazem sam "tego słowa" nie wypowiada...
Teraz redaktor Michnik już wie, że nazwisko Miller nie padnie z ust Rywina. Cała prowokacja na nic. Nie będzie "haka" na Millera, co gorsza - Miller dowie się, że redaktor Michnik takiego "haka" szykował...
Trzeba więc tę rozmowę upublicznić (przynajmniej jej część), boć przecież ktoś inny może ubiec: jeśli Rywin nagrywa po cichu także?...
Obrzydliwa to sprawa, kompromitująca dla wszystkich zamieszanych w nią stron i osób. Kompromitująca to "towarzystwo", będące ze sobą na "ty", te "autorytety" moralne, polityczne i dziennikarskie, tę ich "europejskość" podszytą "czystym, koszernym geszeftem" i ubeckimi metodami "dialogu".
Teraz, rzecz jasna, obydwie strony dążą do wyciszenia i rozmycia sprawy. "Rywin wszystko wymyślił, Rywin jest wariat"... - czy ku temu zmierzać będą ustalenia zdominowanej przez SLD sejmowej komisji śledczej i podległej premierowi Millerowi prokuratury?...
Niestety, tego właśnie się obawiamy. Dlatego zanalizowaliśmy tak obszernie obrzydliwą aferę, pozostawiając śledztwo - śledczym...