Uroczystości jubileuszowe archidiecezji białostockiej 1 czerwca 2002 r. rozpoczęły Nieszpory ku czci Najświętszej Maryi Panny w kościele św. Rocha, którym przewodniczył biskup polowy generał Leszek Sławoj Głódź, po których wielotysięczna procesja pod przewodnictwem biskupa drohiczyńskiego Antoniego Dydycza z wizerunkiem obrazu Matki Bożej Ostrobramskiej przeszła ulicą Lipową do katedry. Jubileuszowym uroczystościom 75-lecia koronacji obrazu Matki Bożej Ostrobramskiej w Wilnie i 10-lecia utworzenia archidiecezji i metropolii białostockiej w otoczeniu kardynałów, arcybiskupów, biskupów i kapłanów z Polski i z zagranicy przewodniczył Prymas Polski kard. Józef Glemp.

Zarys historyczny

Archidiecezja białostocka jest kontynuatorką ponad 600-letniej tradycji diecezji wileńskiej. Po unii polsko-litewskiej w Goniądzu i Surażu powstały pierwsze parafie. Pierwszy kościół w Białymstoku wzniesiony został na początku wieku XVI, a w początkach XVII w. istniał już dekanat knyszyński. Pod koniec XVIII w. Białystok także stał się dekanatem. W 1822 r. biskup mohylewski założył tu seminarium duchowne, które powierzył księżom misjonarzom. Niestety, jeszcze w tym samym roku seminarium zostało zlikwidowane, a księża misjonarze wydaleni przez władze carskie. W XIX i na początku XX w. Białystok stanowił ważne centrum religijne na Podlasiu. Jednak dopiero po II wojnie światowej stał się on faktyczną stolicą dla tej części archidiecezji wileńskiej, która pozostała w granicach Polski. Zamieszkał tu, przymuszony do wyjazdu z Wilna, metropolita wileński abp Romuald Jałbrzykowski. Utworzył Kurię i Sąd Arcybiskupi. Rozpoczęło działalność przeniesione z Wilna Seminarium Duchowne oraz Kapituła bazyliki metropolitalnej. W 1955 r. po śmierci abp. Jałbrzykowskiego kościołem białostockim kierował zaledwie przez niecały miesiąc bp Władysław Suszyński. Musiał zrezygnować ze stanowiska z powodu sprzeciwu władz komunistycznych. Wówczas kapituła wybrała nowego wikariusza kapitulnego - ks. prał. Adama Sawickiego, który od 1963 r. nosił tytuł biskupa i administratora apostolskiego. Po jego śmierci w 1968 r., ponownie wikariuszem kapitulnym został bp Władysław Suszyński. Kolejnym wikariuszem kapitulnym był ks. prał. Piotr Masiewski, a od 1970 r. rządy archidiecezją powierzono bp. Henrykowi Gulbinowiczowi. W 1976 r. Stolica Apostolska mianowała ks. Edwarda Kisiela administratorem archidiecezji. W ostatnich latach Kościół katolicki na ziemiach między Biebrzą a Narwią, uzyskał status prawny najpierw diecezji, a potem archidiecezji.

Jan Paweł II, podczas wizyty w Białymstoku 5 czerwca 1991 r. na białostockim lotnisku, tuż przed udzieleniem błogosławieństwa powiedział: "Mając na względzie racje duszpasterskie ustanawiam dziś diecezje w tym regionie Polski. Diecezję białostocką ze stolicą w Białymstoku, obejmującą teren tej części archidiecezji wileńskiej, która znajduje się w granicach Rzeczpospolitej Polskiej. Bp. Edwarda Kisiela mianuję biskupem diecezji białostockiej. Kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Białymstoku staje się katedrą biskupa i diecezji". Papież ustanowił wtedy też diecezję drohiczyńską.

W niecały rok później bullą Totus Tuus Poloniae Populus z 25 marca 1992 r. Jan Paweł II dokonał reorganizacji administracji kościelnej w Polsce. Utworzył nowe diecezje i metropolie, potwierdził już istniejące i niedawno powołane (w tym ełcką i drohiczyńską), określił granice wszystkich diecezji i przynależność metropolitalną. W skład metropolii białostockiej weszły: archidiecezja białostocka oraz diecezje sufraganalne - łomżyńska i drohiczyńska. Dokumentem tym diecezję białostocką Papież podniósł do rangi archidiecezji. Białystok stał się stolicą metropolii, a abp Edward Kisiel został pierwszym metropolitą białostockim. W ten sposób zakończył się okres tymczasowej administracji kościelnej dla tych terenów archidiecezji wileńskiej.

Po śmierci abp. Edwarda Kisiela w 1993 r. do białostockiej katedry odbył się uroczysty ingres nowego arcypasterza - abp. Stanisława Szymeckiego. Dwa lata temu Jan Paweł II rządy archidiecezją powierzył abp. Wojciechowi Ziembie. Dziś archidiecezja białostocka zajmuje powierzchnię ponad 5500 km2, ma blisko 400000 wiernych należących do 101 parafii.

Uroczystości jubileuszowe

Pod przewodnictwem biskupa drohiczyńskiego Antoniego Dydycza, ulicą Lipową z kościoła św. Rocha do archikatedry przeszła procesja z kopią obrazu Matki Miłosierdzia, która siedem lat temu odwiedziła wszystkie parafie archidiecezji. Przed archikatedrą Mszy św. przewodniczył po łacinie kard. Johanes Joachim Degenhardt, metropolita Paderborn w Niemczech - blisko współpracujący z Kościołem białostockim. Mszę św. współkoncelebrowali zaproszeni biskupi, kapłani archidiecezji wyświęceni w 1992 r. oraz neoprezbiterzy.

Uroczystości 10-lecia archidiecezji i metropolii białostockiej powiązano z obchodami 75-lecia koronacji obrazu Matki Bożej Ostrobramskiej. Stąd oprócz biskupów polskich z Prymasem J. Glempem, w uroczystościach uczestniczyli biskupi z diecezji łomżyńskiej i drohiczyńskiej, wchodzących w skład metropolii białostockiej, a także hierarchowie z Litwy, Białorusi, Ukrainy, a więc z terenów tradycyjnego kultu Matki Bożej Ostrobramskiej.

"Witaj Królowo, Matko Miłosierdzia - te słowa rozpoczynające starodawną modlitwę wskazują przede wszystkim na Tę, która w Ostrej świeci Bramie. Najświętsza Maryja Panna od wieków czczona w wileńskim sanktuarium, od wdzięcznego ludu tytułem Matki Miłosierdzia najczęściej nazywana. Dziś Polska kłania się Ostrobramskiej Pani przez uczestników z różnych krajów i różnych stron Polski. Cześć dla Matki Miłosierdzia nie dzieli nas, ale łączy" - mówił w słowie powitalnym abp W. Ziemba, podkreślając wileński rodowód młodej jeszcze archidiecezji białostockiej. " Pamiętamy o jej tradycjach i korzeniach. Kościół białostocki umacnia się i wzbogaca dziś tymi wartościami".

Kard. J. Glemp swoją homilię poświęcił Matce Bożej jako Matce Miłosierdzia. Jak niegdyś była Ona ze swym Synem w różnych sytuacjach, także w cierpieniach, tak również jest dziś z cieszącym się, ale i cierpiącym Kościołem. Gdyby nie Jej pomoc, nie umielibyśmy tak skutecznie świadczyć o Chrystusie. To dzięki Jej pomocy nasz naród przetrwał w trudnych chwilach historii. Maryja jako Matka Chrystusa i Kościoła rodzi - jak określił Prymas - nowe parafie i diecezje, poszerzając mistyczne Ciało Chrystusa. "Nie myślmy, że jest to tylko zabieg administracyjny - powstanie nowej diecezji czy metropolii. Nie, to jest także rozszerzanie Mistycznego Ciała Chrystusa. To jest poszarzanie Ludu Bożego, który w sposób bardziej zorganizowany, skuteczniej potrafi głosić Ewangelię. Bo gdyby nie ta umiejętność zorganizowania nas jako wiernych, nie umielibyśmy tak skutecznie świadczyć o Jezusie Chrystusie i o Jego Ewangelii. Przypominam sobie tamten dzień 5 czerwca 1991 r., kiedy dane mi było w orszaku papieskim helikopterami przybywać do Białegostoku i potem oglądać z daleka wieże, które miały być po wizycie papieskiej wieżami katedry - nowej diecezji, a więc nowego zorganizowanego Kościoła lokalnego. Ileż wtedy radości, pogody było w naszych sercach, gdyśmy słyszeli słowa papieskie takiego silnego, rzetelnego pouczenia i wyniesienia m. Bolesławy Lament do godności błogosławionych. To było wszystko tworzenie tej jedności ludu wierzącego, która otwierała się dla wszystkich. (...) Przed nami jest ogromne pole do wykazania energii ducha i dobra, energii prawdy i sprawiedliwości. Jakże wiele jej brak w naszym życiu. Jakże często jesteśmy wchłonięci w tryby codzienności, że nie potrafimy odróżnić dobra od zła. Trzeba nam refleksji ewangelicznej,byśmy umieli rozróżniać. To jest kwestia sumienia. Tego trzeba uczyć się od dziecka, żeby nie mieszało dobra ze złem, nie przenosiło rzeczywistości telewizyjnej czy komputerowej na realne życie, które trzeba spędzać tak, by przyjąć łaskę Bożą. A więc odwagi! Niech Matka Miłosierdzia daje to miłosierdzie, które jest siłą duchową naszego życia" - mówił Ksiądz Prymas.

"Witaj Królowo, Matko Miłosierdzia" - słowa znanego kościelnego hymnu powtarzane były wielokrotnie podczas sobotnich uroczystych obchodów jubileuszowych archidiecezji białostockiej. Abp W. Ziemba, gospodarz uroczystości przypomniał, że właśnie tymi słowami rozpoczynał swoją homilię na Krywlanach Jan Paweł II 5 czerwca 1991 r. ustanawiając archidiecezję. W tamtym czasie powstały także odrębne arcybiskupstwa i biskupstwa w Wilnie, Grodnie, Mińsku.

Matka Boża Miłosierdzia ma swoją kaplicę w białostockiej archikatedrze, z wierną kopią w papieskich koronach. Cieszy się wielką czcią białostoczan.

Prawosławny biskup białostocko-gdański Jakub, uczestniczący w uroczystościach wraz z przedstawicielami Cerkwi powiedział, że obraz Matki Bożej Ostrobramskiej łączy wszystkich mieszkańców Białegostoku, gdyż czczony jest również przez prawosławnych. Niech Ona będzie orędowniczką nas wszystkich. Słowa te zostały przyjęte ze szczególna owacją. Oklaskami przyjęli białostoczanie wystąpienia hierarchów zza wschodniej granicy. Gratulacje i życzenia złożyli bp Juozas Żemaitis z Mariampola (Litwa), bp Władysław Blin z Witebska (Białoruś) i bp Stanisław Padewski z Charkowa na Ukrainie. Jubileuszowe obchody miały charakter dziękczynny Bogu i Maryi za 10 lat archidiecezji i metropolii białostockiej.

Na zakończenie kardynałowie i biskupi udzielili uczestnikom pasterskiego błogosławieństwa wraz z przesłaniem, aby przekazali je swoim bliskim, sąsiadom i wszystkim mieszkańcom archidiecezji. Uroczystości zakończyły się wspólnym odśpiewaniem hymnu: Ciebie Boga wysławiamy.

Dzieła i przesłania towarzyszące jubileuszowi

Uroczystościom jubileuszowym w dniu 31 maja w kościele św. Wojciecha towarzyszyła sesja naukowa: Wielkie wydarzenia lat 1991-1992, którą otworzył bp prof. Edward Ozorowski. Referaty na temat wizyty Jana Pawła II w Białymstoku, ustanowienia archidiecezji i metropolii białostockiej oraz beatyfikacji m. Bolesławy Lament wygłosili ks. dr Adam Szot, ks. dr Tadeusz Kasabuła i ks. dr Stanisław Hołodok. Uczestnicy sesji zauważyli, że wizyta Jana Pawła II w czerwcu 1991 r., beatyfikacja m. Bolesławy Lament, założycielki Zgromadzenia Sióstr Misjonarek Świętej Rodziny są największymi wydarzeniami w ostatnich latach w białostockim Kościele. O godz. 12.00 została odprawiona uroczysta Msza św. dziękczynna, którą celebrował abp Wojciech Ziemba, metropolita białostocki.

W sobotę o godz.10.00 w kościele katedralnym 11 diakonów Archidiecezjalnego Wyższego Seminarium Duchownego w Białymstoku z rąk bp. Edwarda Ozorowskiego otrzymało święcenia kapłańskie.

W życiu religijnym i duszpasterskim dużą rolę odgrywają sanktuaria. W archidiecezji białostockiej najważniejszymi sanktuariami maryjnymi są: Różanystok - z koronowanym w 1981 r. obrazem Matki Bożej, Krypno - z obrazem koronowanym w 1985 r. oraz bazylika katedralna z wierną kopią obrazu Matki Bożej Ostrobramskiej. Kult Matki Bożej Ostrobramskiej na białostockiej ziemi trwał przez stulecia. Po wojnie propagował go abp Romuald Jałbrzykowski. Dziś kultywują go kolejni administratorzy Kościoła białostockiego.

W 1977 r. w białostockiej katedrze odbyła ogólnopolska się uroczystość 50-lecia koronacji wizerunku Matki Bożej Ostrobramskiej, której przewodniczył ówczesny metropolita krakowski kardynał Karol Wojtyła. Białostocka katedra stała się sanktuarium Matki Miłosierdzia z kopią wizerunku Matki Bożej Ostrobramskiej. Abp Edward Kisiel zwrócił się do Stolicy Apostolskiej o koronację obrazu. Dokonał jej już nowy metropolita białostocki abp Stanisław Szymecki 5 czerwca 1995 r. Matka Boża Ostrobramska jest patronką archidiecezji białostockiej. O licznych łaskach otrzymanych za Jej pośrednictwem świadczą wota i stała obecność wiernych modlących się przed Jej wizerunkiem.