"Hillel mawiał:

Uważaj się za jednego z uczniów Aarona. Miłuj pokój i

dąż do pokoju. Miłuj ludzi i przybliżaj ich do Tory" .

Pirkej Awot

Kontynuując poruszone przeze mnie w poprzednich numerach Niedzieli zagadnienie stosunku różnych religii do wojny i pokoju, zapraszam dzisiaj do posłuchania naszych starszych braci w wierze. Jaką wartością dla judaizmu jest pokój, czemu może służyć wojna, na te pytania postaram się uzyskać odpowiedzi:

Pośród Mądrości Talmudu znaleźć można między innymi taką oto naukę: "Rzekł Rabbi Lewi: Miłą rzeczą jest pokój, dlatego wszystkie błogosławieństwa kończą się życzeniem pokoju. Nawet błogosławieństwa kapłanów kończą się słowami: ´I niech Pan da ci pokój´, co oznacza, że nieważne są błogosławieństwa, jeśli nie łączy się z nimi życzenie pokoju".

Naprowadza ona na ściśle religijne znaczenie pokoju dla wyznawców judaizmu. Hebrajskie słowo pokój (szalom) nawiązuje do bycia zdrowym, całym, nienaruszonym, pełnym. Szalom jest też jednym z imion Bożych, Mesjasz ma się przecież objawić jako Książę Pokoju ( Iz 9,6).

Chociaż etyka żydowska zasadniczo sprzeciwia się przemocy, judaizm jest jednak daleki od pacyfizmu. Już biblijne dzieje Izraela naznaczone są krwawym wojowaniem. Judaizm nie zakazuje zabójstwa bezwarunkowo. Zabrania jedynie morderstwa samowolnego i niczym nieusprawiedliwionego. A usprawiedliwić zabicie człowieka może chociażby działanie w obronie własnej lub dla ratowania innych ludzi. Tak więc obok dążenia do zachowania pokoju powszechna jest zasada uprzedzania zamiaru zabijania. Obrona życia ludzkiego uwzględnia każdorazową, konkretną sytuację. Jest ona obowiązkiem przenoszonym na cały naród. W przypadku wojny agresywnej naród ma prawo, a nawet obowiązek podjąć stosowną obronę.

Jak zazwyczaj w tym obszarze ludzkich myśli i zachowań, gdzie wielkie religie mieszają się z wielką polityką nie sposób uniknąć swoistego napięcia pomiędzy radykalnością religijnych nakazów i ich zatopioną w historii interpretacją.

Sama Tora bowiem zakazuje nie tylko morderstwa, ale nawet nienawidzenia brata i nakazuje miłowanie bliźnich jak siebie samego. Ludzie przecież zostali stworzeni na obraz i podobieństwo Boże. " Bóg nienawidzi gwałtownika". Wielu rabinów zakazywało przelewania krwi. Pewnego razu ktoś przyszedł do Rawa i powiedział:

"Pan w moim miejscu zamieszkania rozkazał mi: Idź i zabij tamtego: jeśli nie zrobisz tego, każę zabić ciebie". Raw odpowiedział: " Pozwól zabić siebie, ale ty nie zabijaj! Jak myślisz, czy twoja krew jest czerwieńsza? Być może krew owego człowieka jest bardziej czerwona!"

Cieszące się dużą popularnością (nie tylko zresztą wśród wyznawców judaizmu) Sentencje Ojców ukazują pokój jako towarzyszący prawdzie cel Boga i ludzi. Te odczytywane w każdą sobotę przy uroczystym obiedzie przez ortodoksyjnych Żydów teksty dają nadzieję na to, że może odwieczna mądrość zwycięży. Szczególnie dzisiaj i zwłaszcza w Ziemi Świętej. Jak bowiem inaczej spełnić by się mogły chociażby te, niosące błogosławieństwo słowa z Mądrości Talmudu:

"Rzekł Rabbi Szimon ben Chalafta: Błogosławiony uznał pokój za największe błogosławieństwo dla Izraela, jako powiedziano: Pan przyda mocy swojemu ludowi; Pan pobłogosławi lud swój pokojem" .

Żeby jednak owa moc mogła spłynąć na boży lud, rabini zalecają:

"Niech człowiek do ostatniego tchu błaga o pokój".