Reforma sądownictwa administracyjnego wprowadziła instytucję pomocy. Reguluje ją ustawa z 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - DzU nr 153, poz. 1270. Ustawa ta przewiduje pomoc dla osoby fizycznej lub prawnej oraz jednostki organizacyjnej, która nie posiada osobowości prawnej w postępowaniuprzed sądem administracyjnym. Pomoc taka może być przyznana przed tokiem postępowania rozpoznawczego lub w trakcie; obejmuje również postępowanie egzekucyjne. Pomoc przed wszczęciem postępowania oznacza zwolnienie nas od opłacenia wpisu sądowego, bez którego skarga nie zostanie dopuszczona na wokandę, natomiast w trakcie postępowania - dotyczy przyznania nam profesjonalnego pełnomocnika do reprezentowania naszego interesu przed sądem.
Prawo pomocy zostanie nam przyznane po złożeniu stosownego wniosku. Jest nim specjalny formularz, który można otrzymać w każdym sądzie administracyjnym lub możemy go ściągnąć ze strony internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego: www.nsa.gov.pl. O wniosek ten możemy również zapytać w urzędzie gminnym, ale wówczas zapłacimy za każdą stronę 50 gr.
Jeżeli zatem zamierzamy wnieść skargę do sądu administracyjnego lub sprawa nasza już się toczy, możemy skorzystać z pomocy, którą przyznaje nam prawo. Pamiętajmy jednak, że jest ona ściśle związana z naszą sytuacją materialną, bowiem przysługuje tylko osobom, które nie są w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem. Podobnie jak w postępowaniu przed sądem cywilnym, pomoc może mieć charakter całkowity lub może być tylko częściowa. Sąd może też przyznaną nam pomoc cofnąć (rozstrzyga o tym na posiedzeniu niejawnym), jeśli nie zachodzą już okoliczności, na podstawie których pomoc nam przyznano.
Sąd wydaje wówczas postanowienie w tej sprawie, a my, jeśli się z nim nie zgadzamy, możemy wnieść zażalenie.
Formularz wniosku składa się z 4 stron, z których ostatnia jest pouczeniem. Trudności może sprawiać nam rubryka dotycząca przedmiotu zaskarżenia. Wpisujemy w niej dane dotyczące decyzji czy postanowienia, które skarżymy, lub bezczynność organu administracyjnego w konkretnej sprawie. A zatem wpisujemy datę wydania decyzji lub postanowienia, numer, nazwę organu, który decyzję (lub postanowienie) wydał, czego ona dotyczy oraz wartość przedmiotu zaskarżenia, jeśli taka w naszej sprawie zaistnieje (np. zaległości, które wyliczył organ podatkowy w wydanej decyzji). We wniosku musimy określić, o jaką pomoc wnosimy. W przypadku pomocy całkowitej prosimy o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Pomoc częściowa obejmuje zwolnienie od opłat sądowych (w całości lub w części) lub od wydatków albo od opłat i wydatków lub tylko dotyczy ustanowienia profesjonalnej pomocy prawnej. Pamiętajmy również, by nasz wniosek uzasadnić. Nie wystarczy stwierdzenie, że nie mamy pieniędzy - konieczne będzie zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia, honorariów oraz innych należności, które otrzymaliśmy w przeciągu dwóch ostatnich lat, zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydane przez opiekę społeczną, jeśli z jej pomocy korzystamy, lub właściwej instytucji do spraw zdrowia, jeśli członek rodziny lub wnioskodawca leczy się.
Musimy także wypełnić rubrykę dotyczącą majątku rodziny - w skład członków rodziny wchodzą wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie. Na stan majątkowy rodziny składają się nieruchomości, pieniądze, papiery wartościowe oraz inne przedmioty o wartości powyżej 3 tys. euro. Wypełniony formularz podpisujemy i składamy w biurze podawczym sądu lub wysyłamy pocztą.

(E)