Mocne strony strategii emigracyjnej

W wymiarze indywidualnym emigracja absolwentów szkół za granicę w poszukiwaniu pracy może się spotkać z wieloma pozytywnymi konsekwencjami dla osób, które zaadaptowały się do warunków rynku pracy w kraju emigracji i znalazły satysfakcjonującą pracę, odpowiadającą ich zainteresowaniom, aspiracjom zawodowym i ekonomicznym, kwalifikacjom oraz wykształceniu. Te osoby mogą mówić o satysfakcji osobistej, zawodowej oraz społecznej, która wiąże się nie tylko z adaptacją do środowiska kraju emigracji (satysfakcja emigracyjna), lecz również z otrzymaniem stałej pracy i zaspokojeniem potrzeb z tym związanych. Nie chodzi tutaj tylko o zadowolenie z zarobków, które są porównawczo większe, niż prawdopodobnie byłyby w Polsce (satysfakcja ekonomiczna), lecz również o zaspokojenie ważnych potrzeb społecznych i psychicznych w środowisku pracy zawodowej. Należą do nich m.in. potrzeby: uznania społecznego, bezpieczeństwa, rozwoju, sensu oraz poznawcze i samorealizacji.
Stała praca zawodowa młodego emigranta stanowi podstawę jego decyzji dotyczącej pozostania na emigracji albo też powrotu do kraju po ustalonym okresie funkcjonowania zawodowego. W pierwszym przypadku jego praca w kraju osiedlenia jest podstawą podwyższania dobrobytu tego kraju. Kraj pochodzenia może wówczas liczyć tylko na sporadyczne korzyści pośrednie, typu: pomoc emigranta dla krewnych zamieszkałych w kraju, przyjazdy rodzinne lub urlopowe emigranta do kraju, ewentualne ułatwienia w kontaktach emigranta z Polską jako pośrednika w działalności biznesowej (zwłaszcza w zakresie małego biznesu).
Znaczne korzyści gospodarcze może Polska odnieść w przypadku, gdy emigrant po kilku lub kilkunastu latach zdecyduje się powrócić do kraju wraz z uzyskanym kapitałem. Wówczas pozytywną konsekwencją dla kraju o charakterze państwowotwórczym jest nie tylko przywieziony do Polski kapitał, który może zostać zainwestowany w polską gospodarkę, lecz o wiele większą wartość ma doświadczenie zawodowe emigranta w zakresie nowych technologii, organizacji i zarządzania biznesem oraz w przedsiębiorczości w warunkach gospodarki rynkowej kraju emigracji. Zdobyte doświadczenie obejmuje również znajomość języka obcego, norm, zasad i standardów pracy, kultury organizacyjnej oraz klimatu organizacyjnego z kraju o rozwiniętej infrastrukturze gospodarki rynkowej. Efektem takich „powrotów do gniazda” może być powstanie w Polsce nowych firm, inicjatyw gospodarczych, które nawiązują nie tylko partnerski kontakt na rynku polskim, lecz są zdolne do funkcjonowania z powodzeniem na rynkach zagranicznych. Firmy te będą zatrudniały nie tylko polskich pracowników w Polsce, lecz będą potrafiły wchodzić w efektywne powiązania kooperacyjne zarówno z polskimi podmiotami gospodarczymi, jak i z zagranicznymi.

Słabe strony strategii emigracyjnej

Niestety, tylko nieliczne kraje Unii Europejskiej otwarły od 1 maja 2004 r., tj. od dnia akcesji do UE, swoje rynki pracy dla obywateli nowych państw członkowskich. Obecnie dla Polaków legalna praca jest możliwa tylko w Irlandii, Wielkiej Brytanii i Szwecji. W pozostałych krajach - tylko na specjalne zaproszenie kręgów zainteresowanych określonym rodzajem pracy. Przykładowo, jest zapotrzebowanie na pracę polskich pielęgniarek w wielu krajach UE, na prace sezonowe na plantacjach owoców i warzyw. Nie są więc możliwe masowe wyjazdy zarobkowe młodzieży polskiej za granicę, gdyż na taką skalę praca nie jest tam dla młodych Polek i Polaków dostępna.
Przede wszystkim jednak mało komu udaje się za granicą znaleźć, zwłaszcza na początku, pracę odpowiadającą jego kwalifikacjom, zainteresowaniom oraz indywidualnym preferencjom. Większość młodych znajduje tam tylko zatrudnienie o charakterze okazjonalnym, a często jedynie na tzw. czarnym rynku. Tego rodzaju praca nie tylko nie zaspokaja ambicji młodego absolwenta polskiej szkoły wyższej, lecz jest przyczyną głębokiej frustracji i przeżywanych stresów bezrobocia na obczyźnie. Często młodzi ludzie z Polski, wrzuceni na głębokie wody realiów gospodarki rynkowej, nie potrafią dostosować się do nich. Pierwsze niepowodzenia w poszukiwaniu pracy - w powiązaniu z boleśnie przeżywaną przez niektórych młodych ludzi rozłąką z osobami najbliższymi oraz z nowym środowiskiem kraju emigracji - wywołują u nich stan wyobcowania, obniżenie poczucia godności i własnej wartości, frustrację i depresję.